Pijnrichtlijn bij kanker moet ook nageleefd

Op papier is de bestrijding van pijn bij kanker goed geregeld. In de praktijk laat het te wensen over. Het is tijd om meer te doen aan implementatie van richtlijnen, aldus Bert Ummelen.

In Hilversum vond gisteren het tweede Rozengala plaats, een jaarlijkse fondsenwerver van de Stichting Pijn bij Kanker. Initiatiefnemer Ernst Daniel Smid verloor zijn vrouw aan de ziekte. De ervaring van de hevige pijnen die zij leed, bracht hem ertoe zich in te gaan zetten voor een betere pijnbestrijding bij kanker. De urgentie van die missie wordt onderstreept door een onderzoek waarop de Nijmeegse anesthesioloog Kees Besse volgende maand hoopt te promoveren. Dat onderzoek vertelt nog iets. Richtlijnen moeten in de zorg tot de best mogelijke diagnostiek en behandeling leiden; het zijn gedragsnormen in een continu verbeterproces. Maar dat lukt alleen als ze worden nageleefd.

Voor het vaststellen en bestrijden van pijn bij kanker werd in 2008 een nieuwe richtlijn opgesteld. Besse, als 'pijndokter' al ruim dertig jaar betrokken bij de zorg voor kankerpatiënten en één van de auteurs, was benieuwd naar de navolging ervan door oncologen en collega-anesthesiologen. Hij moet geschrokken zijn.

Voor zover ze betrekking hebben op medicatie worden de aanbevelingen goed gevolgd. Zo is in overeenstemming met de richtlijn het gebruik van zwak werkende opioïden verleden tijd. Daarentegen worden aanbevelingen voor het uitvragen en registreren van pijn ronduit slecht gevolgd. In de nieuwe richtlijn wordt juist beklemtoond dat nauwkeurig en systematisch monitoren van pijn gedurende het hele ziekteverloop de hoeksteen van een goede pijnbestrijding is. Daarvoor zijn diverse meetinstrumenten ontwikkeld. Om het gebruik ervan na te gaan onderzocht Besse de statussen van patiënten van de oncologische poli's van een academisch ziekenhuis, een opleidingsziekenhuis en vier kleinere perifere ziekenhuizen. In weerwil van de richtlijn werd nergens een gestandaardiseerde schaal voor pijnmeting gebruikt. Vaak duiken in registraties vage woorden als 'mild' of 'erg' op.

Drie op de vier 'pijndokters' maken bij het eerste consult gebruik van een pijnschaal. Meestal wordt een eendimensionale schaal gebruikt, die pijn, opgevat als puur lichamelijk verschijnsel, meet in simpele termen van minder of meer. Pijn heeft echter meer dimensies. Multidimensionale vragenlijsten passen bij een meer holistische benadering: ze beogen pijn als complexe ervaring in kaart te brengen. Emoties rond het naderende levenseinde kunnen tot verheviging van pijn leiden.

Besse verklaart de voorkeur voor eendimensionale pijnschalen uit het feit dat anesthesiologen vanwege hun expertise op het gebied van farmacologie en invasieve behandelmethoden worden geraadpleegd. Zij kennen de patiënt ook niet zoals de huisarts die kent.

Goede pijnmeting wordt alleen maar belangrijker als de ziekte voortschrijdt. Maar dat blijkt niet uit de praktijk: terwijl bij eerste consult 79 procent van de in het onderzoek betrokken anesthesiologen een pijnschaal gebruikt, doet bij gevorderde kanker nog maar 27 procent dat. Besse concludeert dat daardoor niet direct tumorgerelateerde factoren die kunnen bijdragen aan pijn (angsten, zorgen, onbeantwoorde levensvragen) onvoldoende worden onderkend.

Zijn onderzoek is de eerste evaluatie van de naleving van de nieuwe richtlijn 'Pijn bij kanker'. Zijn bevindingen kunnen zeker nuttig zijn bij een herziening en voor de training van pijnspecialisten. Maar er valt een bredere les te trekken. Verspreiding van richtlijnen is niet genoeg. Er moet veel meer aandacht komen voor implementatie. Publicatie zou steeds moeten worden ondersteund met initiatieven op het gebied van bijscholing, maar ook attitudeverandering.

Een net zo belangrijke les uit Besse's onderzoek: de verkokering in de gezondheidszorg (de oncoloog gaat over tumoren, de anesthesioloog over sensorische pijn) ontneemt het zicht op 'heel de mens'.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden