Pijn kan een parel worden

Al ruim 25 jaar staat de Amerikaanse country-diva Emmylou Harris aan de top. Onlangs won ze haar tiende Grammy Award met het album 'Red Dirt Girl', waarvoor Harris zelf de nummers schreef. ,,Het leven biedt voldoende inspiratie.''

'Als mijn tijd op aarde erop zit, hoop ik alle steden gezien te hebben.'' Emmylou Harris komt zojuist uit Londen, waar ze in de studio zat voor een te verschijnen Hank Williams-tribute. Straks wacht Kopenhagen, een dag later Bern, dan weer terug naar Londen en verder de wereld over. Gelukkig vindt Harris in een Amsterdamse hotellounge even rust: ze zit dichtbij het haardvuur, haar persoonlijke stylist blijft continu in de buurt.

Harris woont sinds 1984 in Nashville, Tennessee. Uiteraard, waar anders vindt een country-diva haar thuis? ,,Mijn vader was militair. We reisden niet zoveel door Amerika als andere service-gezinnen, maar een vaste plek hadden we niet. Ik heb nooit ergens langer gewoond dan nu in Nashville, het voelt vertrouwd.'' Dat geldt tenminste voor het 'ondergrondse' stadsdeel van de 'countryhemel'. ,,Het grote Nashville levert de sterren voor radiozenders als Country FM, snoepjes van de maand die gelukkig zo weer zijn vergeten. Ik beweeg me liever in het kleine Nashville, de onderstroom die wordt gevoed door muzikanten als Steve Earle, artiesten die schrijven uit een innerlijke noodzaak in plaats van een financiële.''

Harris wil niet bij de grote radiosterren horen. Maar ze kan niet ontkennen in feite wel zo'n grootheid te zijn. Sinds haar carrière begin jaren zeventig op gang kwam -aanvankelijk naast de moderne country-pionier Gram Parsons en sinds diens dood door een overdosis in 1973 solo- heeft ze de ene na de andere succesvolle plaat uitgebracht. Harris vernieuwde het country-genre, ging in de jaren zeventig mee in de countryrock, behoorde in de jaren tachtig tot de neo-traditionalisten, en gaf in het vorige decennium de country een flinke duw naar de alternatieve hoek. Uit waardering voor haar vernieuwende impulsen, waarin ze collega-sterren Linda Ronstadt en Dolly Parton ver achter zich laat, gaf de Amerikaanse hitlijst-organisatie Billboard Harris in 1999 de Century Award.

Af en toe komt die grote bekendheid goed uit. Harris verbindt haar naam aan vele goede doelen: ze steunt bijvoorbeeld de kleine boeren in Amerika, de nationale dierenbescherming, en de Campaign for a Landmine Free World. ,,In interviews probeer ik vooral voor de kwestie van de landmijnen aandacht te vragen. Het is onmenselijk iets in de grond te stoppen waardoor een spelend kind verongelukt. Ik heb er geen moeite mee politiek met kunst te vermengen, al huiver ik voor artiesten die verkiezingen aanjagen. De meesten van hen ontberen daarvoor het grote overzicht, ik ook. Het liefst houd ik me bij de muziek.''

Maar liefst tien Grammy Awards verzamelde Harris door de jaren heen, de laatste ontving ze drie weken geleden in de categorie 'Beste hedendaags folk album' voor haar cd 'Red Dirt Girl'. ,,Deze tiende prijs is minstens even waardevol als de eerste. Niet alleen omdat de andere genomineerden in deze categorie -John Hiatt, Steve Earle en Johnny Cash- allemaal in mijn platenkast staan en verdienden te winnen, maar vooral ook omdat ik bijna alle nummers op dit album zelf heb geschreven.'' In het cd-boekje van 'Red Dirt Girl' bedankt ze Daniel Lanois voor het duwtje in de rug. Met deze producer uit New Orleans, bekend van zijn werk voor U2, maakte Harris in 1995 haar vorige solo-studioalbum 'Wrecking Ball', waarmee ze ook een Grammy won. Die plaat bracht Harris de aandacht van een nieuw publiek, en ook critici ontvingen het alternatieve geluid vol primitieve ritmes en sfeergeluiden zeer positief. ,,De plaat was artistiek gezien een enorme stap vooruit. Het bepaalde de nieuwe standaard waaraan ik bij 'Red Dirt Girl' moest voldoen, zonder met een kloon te komen. Lanois zei toen al: 'Je moet schrijven, Emmylou'. Hij had gelijk, er was geen keuze: ik moest bij een nieuw album zelf nummers gaan schrijven, of stoppen muziek te maken.''

Je zou denken dat Harris met al die Awards in de achterzak vol vertrouwen aan haar laatste album kon werken. Maar het conceptalbum 'The Ballad of Sally Rose' (1985), waarmee ze voor het laatst een volledig eigen plaat had afgeleverd, was commercieel gezien geflopt. ,,Het schrijven was wel eng. Inspiratie is niet zo'n probleem: het leven levert genoeg ideeën op. Maar vervolgens moet je zo'n project goed afronden, je kunt je niet verschuilen achter andere tekstschrijvers.''

Harris sloot zich twee jaar af van haar platenmaatschappij en band om te schrijven. ,,Een bevriende muzikant als Steve Earle schrijft voor zijn nieuwe album terwijl hij met het oude materiaal rondtoert, produceert ondertussen muziek van een collega en schrijft ook nog verhalen en toneelstukken. Dat kan ik niet. Ik heb stilte nodig.''

Op het titelnummer 'Red Dirt Girl' na staat de plaat vol persoonlijke nummers over verdwenen of onbereikbare liefdes, over pijn die uiteindelijk in een parel kan veranderen. De teksten zitten vol beelden: ,,Ik baseerde me veel op herinneringen uit mijn jeugd, de klanken en geuren van het zuiden, die ik onbewust met me meedroeg.''

'Red Dirt Girl' zou je als een openbaar dagboek kunnen zien. Het grootste deel van haar carrière heeft Harris teksten van anderen gezongen. Is dat laatste niet veiliger? ,,Ook als je songs van anderen kiest, vraagt iedereen naar het waarom van die keuze. Je zingt nummers die je iets onthullen en waar je in kunt kruipen. Zodra zo'n song in de studio is opgenomen en onderdeel wordt van je repertoire, komt het in je lichaam en bloed te zitten -het lijkt wel of ik het over de communie heb. In het zelf schrijven miste ik dat ontdekkingsproces. Maar daar staat tegenover dat zelf schrijven zoveel directer is: woorden bewegen van je hart en geest naar je mond, naar de cd en de mensen.'' De emotionele waarde van gekozen nummers is niet kleiner dan van eigen nummers. ,,Houd je minder van geadopteerde dan van je biologische kinderen? Nee, natuurlijk evenveel.''

Opvallend is het grote aantal verwijzingen in de teksten naar kunst en religie, namen als Mozes, Jezebel en Picasso. ,,Ik noem mezelf niet religieus. Ik heb geen antwoorden, maar enkel de vragen. En ik ben ook geen kunstkenner of een diepe denker. Ik houd van de poëtische kracht van woorden, de beelden die ze oproepen, de emotionele waarheid die ze overbrengen.'' Harris verzamelt woorden die indruk op haar hebben gemaakt, neemt soms elementen over uit boeken of gedichten, tilt ze op en parafraseert. Zo is het laatste couplet van het nummer 'Michelangelo' gebaseerd op het gedicht 'Love beyond Keeping' van Carl Sandburg. ,,Dat ontdekte ik pas toen de tekst klaar was. Het gevoel dat ik ooit vanuit dat gedicht had opgezogen, kwam er weer uit. Jatten mag, zolang je het eerlijk zegt.''

Maar toch is muziek, de stem, nog belangrijker. ,,Veel kwam tot stand in de studio. Je gaat natuurlijk de studio binnen met een goede basissong, maar vervolgens kan er van alles mee gebeuren.'' Opvallend is de medewerking van Patti Scialfa en Bruce Springsteen in het nummer 'Tragedy'. ,,Natuurlijk, Bruce is geweldig, maar eigenlijk ging het me om een duet met Scialfa. Toevallig vergezelde Bruce haar naar de studio. Hij zat in zijn stoel en begon opeens een derde partij te neuriën. Gelukkig klonk het meteen geweldig. Maar ik beken: als zijn bijdrage verschrikkelijk was geweest, had ik het niet durven weigeren.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden