Picknick op het graf van opa

Sasa Stanisic: Hoe de soldaat de grammofoon repareert. Uit het Duits vertaald door Annemarie Vlaming. Anthos, Amsterdam. ISBN 9789041412119; 297 blz. euro 19,95

Na bijna driehonderd bladzijden vol hilarische en tragische verhalen keert de verteller, Aleksandar Krsmanovic, terug naar zijn geboorteplaats Visegrad. Daar ligt zijn opa Slavko begraven, die hem ooit een belofte had laten doen: ’Nooit ophouden met vertellen’. Picknickend op zijn graf dankt Aleksandar zijn opa voor zijn wijsheid: „Een goed verhaal, zou je hebben gezegd, is als onze rivier de Drina: nooit een stil stroompje, ze is onstuimig en breed, zijrivieren komen in haar uit, maken haar groter, ze treedt buiten haar oevers, borrelt en bruist. Maar er is iets wat de Drina noch de verhalen kunnen: voor beide is er geen weg terug. Geen verdronkene komt meer boven en vraagt om een handdoek, geen liefde wordt toch gevonden, geen kogel schiet uit een hals terug in een geweer.”

Tussen belofte en picknick liggen meer dan tien jaar. Een tijd waarin Aleksandar en Visegrad een onomkeerbaar lot ondergaan. Het stadje ligt in het Servische deel van Bosnië-Herzegovina, niet ver van Srebrenica. In 1992 werd het onder de voet gelopen door het Servische leger. Alle moslims werden vermoord of verdreven, ook gemengde families, zoals die van Aleksandar.

Met de lichtzinnige onbevangenheid van een tienjarig kind beschrijft Aleksandar het onstuimige leven van vóór de oorlog, de verschrikkingen van de Servische inval en de onverhoedse vlucht die in Duitsland eindigt. Dan probeert hij zich vanuit Essen een weg terug te banen naar het stadje, de rivier en de mensen waar hij zo zielsveel van houdt.

Aleksandar schrijft brieven aan het meisje met wie hij zich ooit voor de Servische soldaten verschool. Ontroerende brieven vol humor en heimwee. Na jaren keert hij terug naar Bosnië en gaat op zoek naar het meisje, van wie hij alleen de voornaam kent. Hij keert terug in Visegrad, waar niets en niemand meer hetzelfde zijn. Een oma, een enkele oude vriend, een paar kennissen, verder is alles vreemd. Aleksandars Bosnië is voorgoed verloren.

’Hoe de soldaat de grammofoon repareert’ is het verhaal over het verlies van een tijd ‘toen alles nog goed was’. En over de verwerking van dat verlies door het verzamelen van verhalen. Het is tegelijk ook het verhaal van de schrijver zelf, die net als Aleksandar met zijn familie voor de oorlog naar Duitsland vluchtte.

Sasa Stanisic kwam niet in Essen maar in Heidelberg terecht. Daar maakte hij zich verbijsterend snel met de Duitse taal en literatuur vertrouwd. De weg naar het schrijverschap was vervolgens kort en steil. Hij ging aan het Literatuurinstituut van Leipzig studeren, een broedplaats voor jonge talenten. Vorig jaar verscheen ‘Hoe de soldaat*’, zijn debuut. Het boek werd meteen een hit. De met prijzen overladen roman wordt nu in 21 talen vertaald.

‘Hoe de soldaat*’ is geen autobiografische roman. Stanisic heeft eindeloos veel verhalen verzameld over zijn geboortestad en -land. Die heeft hij vervolgens in het perspectief van Aleksandar geplaatst.

Aleksandar treedt in de verhalen op als een slim en onverschrokken joch, dat beschikt over een spetterende fantasie en een aanstekelijk gevoel voor het absurde en groteske in de wereld.

Zoals de meeste jongetjes van zijn leeftijd onderhoudt Aleksandar een magische relatie met de wereld. Hij voert hele gesprekken met de dingen om hem heen en vooral met de rivier de Drina. Dat magische vermogen dankt hij, daar is hij heilig van overtuigd, aan opa Slavko.

Wanneer Aleksandar aan het eind van de roman als volwassen knaap aan het graf van opa Slavko terugkeert, doet zich prompt een magisch moment voor. Zijn mobieltje gaat. „Aleksandar? zegt een vrouwenstem.” Is dat het meisje naar wie Aleksandars op zoek was? De lezer weet het niet.

Het enige wat de lezer op de laatste bladzijde weet, is: laat die Stanisic vooral doorgaan met vertellen. Meer, meer, meer van dit reuzentalent!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden