Pianist Menahem Pressler is tachtig jaar geworden. Een geluksvogel. Op de hele planeet is er geen muzikaler iemand dan hij.

Een gesprek met pianist Menahem Pressler verloopt als een prachtig opgebouwde compositie. Een krachtige opmaat, mooi uitgesponnen lijnen, neventhema's, een interessante doorwerking en dan bij het slotakkoord: de ontroering. Ontroering voor zoveel oprechte muzikaliteit, voor zoveel gedrevenheid en innemendheid. Er is op deze hele planeet niemand die muzikaler is dan Pressler. Boud? Vast, maar ik ben stellig overtuigd van de juistheid van deze bewering.

Afgelopen 16 december werd Menahem Pressler tachtig jaar. In de Verenigde Staten vierde men dat vorige maand op gepaste wijze en vanavond is er een verlaat verjaardagsconcert in het Amsterdamse Concertgebouw. Presslers 80ste verjaardag valt bijna samen met het 50-jarig bestaan (in 2005) van het Beaux Arts Trio. Pressler was in 1955 een van de oprichters van dit wereldbefaamde pianotrio en is in de wisselende samenstelling daarvan altijd de enige vaste factor geweest. De muzikale boei Pressler, die vanachter de piano met onzichtbare touwtjes verbonden was met zijn violist en cellist en die onmerkbaar, haast als vanzelf, aan die touwtjes trok.

Tachtig jaar! Het is de kleine, gezette Pressler niet aan te zien en wie zijn agenda doorneemt, slaat de schrik om het hart. Iemand van half zijn leeftijd zou uitgeput raken bij het zien alleen al van zoveel repetities, lessen, masterclasses en concerten. ,,Ik ben een echte Glückspilz, een geluksvogel'', reageert Pressler op de verwondering bij de interviewer. ,,Ik kan het zelf ook niet vatten, maar het gaat allemaal nog heel soepeltjes.'' Hij zal het woord geluk tijdens het gesprek vaak herhalen en inderdaad: iemand die zo lang al, zo intensief met muziek bezig kan en mag zijn, heeft veel geluk.

Vindt Pressler dat hij zijn leven aan de muziek heeft gegeven, of dat de muziek hem zijn leven gaf? ,,Dat laatste'', reageert hij direct. ,,Ik voel me echt bevoorrecht dat ik muziek mag maken, dat mensen ernaar willen luisteren, dat agenten me willen boeken. Ik voel me springlevend omdat ik creatief mag zijn, dingen mag herscheppen. Zonder muziek zou er geen Pressler zijn. Dat is een onmogelijkheid!''

Hoewel Pressler zijn carrière heel goed en opvallend begon als solist en nog steeds wel solo-optredens geeft, is zijn samenwerking en verbondenheid met het Beaux Arts Trio allesbepalend; hij is het pars pro toto van het ensemble. ,,Niemand wilde een pianotrio in de jaren vijftig. Je had toen de grote solisten Pablo Casals, Alfred Cortot en Jacques Thibaud, die samen weleens in trio-verband speelden, maar verder was er eigenlijk niet een vast pianotrio. Als jonge solist maakte ik opnamen voor MGM en ik vertelde de baas daar dat ik ook graag eens Mozarts Pianotrio's wilde opnemen. 'Zoek maar een violist en een cellist in het NBC Orchestra van Toscanini', zei hij tegen mij en ik vond daar violist Daniel Guilet en cellist Bernard Greenhouse. We repeteerden en gaven negen concerten, het eerste in Tanglewood op 13 juli 1955. Die negen concerten groeiden uit naar maar liefst zeventig; optredens in hele kleine stadjes, maar het was wel de enige en juiste weg. Het was zo'n goed leerproces en je leerde elkaar zo goed kennen. Bij de repetities was elk tweede woord dat Guilet uitte een vloek of een belediging, maar wat een toewijding had die man. Het trio heeft mij iets gegeven dat niet in woorden is te vangen. Ik werd er een betere musicus door. Ik was niet ongelukkig als solist, maar met het trio was het specialer. Alles wat ieder van ons aan muzikale ideeën erin stopte, kwam er op de een of andere manier beter uit.''

De manier waarop Pressler sinds jaar en dag achter de piano zit als hij met zijn trio speelt, spreekt boekdelen. Met zijn ogen, zijn bovenlijf, zijn hele lichaam stuurt Pressler de muziek, accenten, ritmes en frases naar zijn medespelers. ,,Ik moet me dicht bij mijn collega's voelen. Als je eens wist hoe moeilijk het is om een eerste noot spatgelijk te krijgen. Strijkers zijn al in beweging voordat de noot klinkt, een pianist kan direct een noot intoetsen. Door me naar de violist te buigen, kan ik het moment van inzet beter inschatten en aanvoelen. Zo is het gegroeid en zo is het ook goed; de balans van een pianotrio ligt in de handen van de pianist. Je bent een soort quarterback; dat is degene die bij American football het spel leidt.''

Dat had men in Washington op de afgelopen 16de december, de dag dat Pressler 80 werd, goed aangevoeld. Hij kreeg een grote taart waarop hij als quarterback in football-uniform de bal naar Beethoven en Ravel pitcht. In de Library of Congress, het kamermuziekmekka in de Verenigde Staten, kreeg hij een soloprogramma aangeboden en dat was de allereerste keer dat iemand daar solo optrad. Oudleerlingen gaven hem twee dagen later een feestconcert op de universiteit. Op een bepaald moment verschenen er op allerlei schermen foto's van Pressler door de jaren heen. Tegelijkertijd klonk een oude opname van Pressler -het langzame deel uit Chopins concert in f-klein. Velen in de zaal moesten huilen, vertelt Pressler en hij was zelf ook zeer geraakt.

Geraakt zijn, lijkt hier het toverwoord. Als toehoorder wordt je als het ware aangeraakt door Pressler. Zijn nieuwe trioleden worden dat ook. ,,Van de één zou ik de vader kunnen zijn, van de ander de grootvader. Ik zie veel jonge mensen die hun leven enthousiast wijden aan muziek. Ik ben van nature positief, maar ik zie de problemen in deze tijd ook. Er zijn andere zaken in dit leven dan computerspelletjes en we moeten begrijpen dat een potje voetbal nooit in de plaats kan komen voor wat wij doen. We moeten beide dingen goed blijven ondersteunen. Wij allemaal hebben daarin een grote verantwoordelijkheid: ik, jij die in de krant schrijft en regeringen die wij kiezen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden