Phnom Penh dankt monumenten af

erfgoed reportage De bouwwoede in de Cambodjaanse hoofdstad leidt tot sloop van veel historische gebouwen. 'Van het oude Phnom Penh is bijna niets meer te zien.'

Het appartement van Bo Rany is een allegaartje van herinneringen en jongere bezittingen. Op een houten kastje liggen stoffige boeken, kreukelige tijdschriften en vergeelde kranten met het nieuws van jaren geleden. Midden in het appartement leunt een kleine fiets tegen een pilaar. Aan de muur hangt een kruis te midden van ingelijste familiefoto's.


Rany (61) en haar echtgenoot wonen al 38 jaar in hetzelfde appartement, in het centrum van Phnom Penh. Maar het monumentale gebouw dat zij thuis noemen, dreigt voorgoed te verdwijnen. "Veel historische plekken zijn al verdwenen", verzucht Rany. "Als dit gebouw en het Chaktomuk Theater weg zijn, is er van het oude Phnom Penh niets meer te zien."


In de Cambodjaanse hoofdstad wordt de ene na de andere woontoren uit de grond gestampt. Oude volkswijken zijn daardoor voorgoed veranderd, historische bouwwerken verdwenen. Veel Cambodjanen zien het verdwijnen van het culturele erfgoed met lede ogen aan. Nu dreigt ook een van de laatste iconische gebouwen, het monumentale 54 jaar oude 'Witte Gebouw', plaats te moeten maken voor een modern 21 verdiepingen tellend wooncomplex.


Rany zit in haar tweekamerappartement achter een naaimachine. Met het verstellen van stoffen vult ze haar karige pensioen aan. "In 1979 gaf de overheid me een baan", vertelt ze tussen het naaiwerk door. "Ik trad op in theaterstukken en gaf les aan beginnende dansers. De overheid wees ons toen dit appartement toe. Destijds woonden hier veel ambtenaren en kunstenaars. Nu is het een van de laatste oude gemeenschappen van de stad."


Elders in het gebouw rennen kinderen appartementen in en uit. Honden en katten dwalen over de lange, donkere gang. Bij een open trappenhuis blaast een verkoelende bries het gebouw binnen. Een paar stokoude dames liggen in hangmatten bij te praten.


In de jaren zestig was het Witte Gebouw onderdeel van Phnom Penhs transformatie. Cambodja had net de Franse kolonisators van zich afgeschud en ging onder leiding van staatshoofd Norodom Sihanouk goedgemutst de toekomst tegemoet. Sihanouk stelde architect Van Molyvann aan om de hoofdstad te vernieuwen. Er werden theaters, overheidsgebouwen, een stadion, een universiteit en appartementencomplexen gebouwd. De modernisering ging zo voortvarend dat zelfs Lee Kuan Yew, decennialang leider van het nu hypermoderne Singapore, de wens uitsprak ooit zo'n mooie stad te hebben.


"Het 'Witte Gebouw was Cambodja's eerste experiment met sociale huisvesting, en dan ook nog in het centrum van de hoofdstad", aldus Phanith Chhum, die als archivaris de geschiedenis van het gebouw documenteert. Het gebouw doorstond de oorlogsjaren en het Rode Khmer-regime, vertelt Chhum. Het huisvestte ambtenaren en kunstenaars, maar het was ook een verzamelplaats van prostituees, drugsverslaafden en criminelen. "Het overleefde alles, ook al werd er nooit iets aan onderhoud gedaan. Vandaar dat het Witte Gebouw al heel lang niet meer wit is."


Dat de overheid en een Japanse investeerder nu van plan zijn het plat te gooien stemt veel inwoners van Phnom Penh verdrietig. Veel iconische bouwwerken zijn al uit de stad verdwenen of zijn, zoals het nationaal stadion, zo omringd door hoogbouw dat ze amper nog zichtbaar zijn. Het Witte Gebouw is een van de laatste onderdelen van historisch erfgoed dat nog fier overeind staat.


Chea Sivkheng woont er al sinds 1989. In haar kleine tweekamerappartement staat een schoolbord tegen de muur. Vier kinderen zitten er geduldig te wachten. Sivkheng (62) leert ze kennismaken met het alfabet.


"Ik heb dit ooit gekocht omdat het goedkoop was, en ik heb nooit ergens anders willen wonen", vertelt ze. "Ik voel me thuis hier."

compensatie en landconflicten

De Cambodjaanse overheid wil de inwoners van het 'Witte Gebouw' tijdelijk vervangende huisvesting aanbieden. Na een periode van vier jaar zouden zij dan in het complex kunnen wonen dat het Japanse bedrijf Arakawa op de locatie van hun oude huis wil neerzetten. De meeste bewoners hebben geen vertrouwen in dat plan en ontvangen liever een compensatie die genoeg is om een nieuwe woning te kunnen kopen. Zo'n compensatie zou uniek zijn voor Cambodja. Vergelijkbare projecten leidden de afgelopen jaren tot felle conflicten over landbezit en compensatie. Berucht is het Boeung Kak-meer project, waarbij een groot meer werd volgepompt met zand en het volledige gebied werd afgestaan aan een projectontwikkelaar. 3500 families werden gedwongen hun huis te verlaten. Het leidde tot een jarenlang durend protest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden