Philoponus pleegde in 529 een 'filosofische staatsgreep'

Joannes Philoponus behoort niet echt tot de bekende filosofen - ik had nog nooit van de goede man gehoord. Toch blijken heel wat geleerden zich te hebben beziggehouden met het werk van deze Alexandrijnse denker uit de zesde eeuw na Christus. Er vindt zelfs al jaren een discussie plaats over de aard van dat werk. Was Philoponus - een geboren christen - nu een christelijk filosoof die vanuit zijn christelijke overtuiging ook commentaren schreef op de 'heidense' Aristoteles? Of was hij zelf, ondanks zijn christelijke afkomst, een heidens filosoof geworden, die zich later met een ommezwaai tot de christelijke wijsbegeerte wendde? Koenraad Verrycken pleit in zijn studie Alexandrië 529 voor het laatste. In Philoponus' werk treft hij zoveel tegenstrijdigheden aan dat het volgens hem niet onder één noemer valt te brengen. Het gaat bijvoorbeeld om de vraag of de wereld eeuwig is, zoals de antieke filosofen meenden, of door God geschapen.

Verryckens studie heeft een hoge specialisatiegraad, maar is toch niet alleen geschreven voor zijn schaarse vakgenoten. Ook leken kunnen zich, met enig doorzettingsvermogen, verdiepen in de kwesties die de intelligentsia bezighielden in die interessante periode, op het breukvlak van de antieke en de christelijke beschaving: 529 was het jaar waarin te Athene de (neo)platonische Akademie werd gesloten, en tevens het jaar waarin Philoponus volgens Verrycken met een christelijk tractaat een soort 'filosofische staatsgreep' pleegde, in een poging de heidense filosofie te kerstenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden