Philipoom speelt rusteloze en pakkende Woyzeck

Rogier Philipoom (Woyzeck) in het midden, met Jacqueline Blom (dokter) en Marc de Corte (kapitein). (FOTO LEO VAN VELZEN)

Toen Georg Büchner in 1837 op 23-jarige leeftijd aan de tyfus overleed, was zijn stuk ’Woyzeck’ in manuscript gereed in een aantal losse scènes en in verschillende versies die nog enige samenhang behoefden.

Het drama was gebaseerd op een historische gebeurtenis: de beroepssoldaat Woyzeck die als kapper diende in hetzelfde regiment als Ernst Büchner, arts en vader van de schrijver. Hij werd in 1821 ter dood veroordeeld wegens de moord op een weduwe, maar er werd, nog uniek voor die tijd, getwijfeld aan de toerekeningsvatbaarheid van de verdachte. Niettemin werd hij in 1824 terechtgesteld.

Büchner was behalve schrijver ook neuroloog, gepromoveerd en wel, en politiek een sociaal bewogen activist. Voor zijn schotschrift ’De Hessische Landbode’ was hij de laatste jaren van zijn leven op de vlucht voor de Duitse politie. Ook zijn ’Woyzeck’ is in eerste instantie een bittere aanklacht tegen de rechtenloosheid van de ’onderklasse’, gepersonifieerd in de soldaat Franz en zijn geliefde Marie, bij wie hij een kind heeft. Als Marie het aanlegt met de tamboer-majoor van het regiment, slaan de stoppen bij hem door en vermoordt hij haar.

In de regie die Gerardjan Rijnders bij het RO heeft gevoerd in samenwerking met hem al levenslang vertrouwde medewerkers als Janine Brogt voor de dramaturgie (zij vertaalde ’Woyzeck’ al ruim twintig jaar geleden), Paul Gallis voor het decor en Reinier Tweebeeke voor het licht, is het stuk vooral muziektheater geworden. Muziek en arrangementen zijn van Oleg Fateev, die de bayan bespeelt, een weemoedig klinkende trekharmonica. Het groepje muzikanten dat over het toneel trekt en voortdurend sterk aanwezig is, bestaat verder uit Jasper le Clerq (viool), Tobias Klein (klarinet) en Dion Nijland (contrabas).

Rogier Philipoom is een rusteloze en pakkende Franz Woyzeck die onafgebroken in de weer is wat schamele stuivers te verdienen voor zijn Marie (Fania Sorel): naast zijn soldatenwerk scheert hij de kapitein (Marc De Corte) en leeft van grauwe erwten als proefkonijn van de dokter (Jacqueline Blom). Als hij uitgeput en overspannen de tamboer-majoor (Michiel Blankwaardt) plannen ziet maken met Marie een nest tamboer-majoortjes op de wereld te zetten in de grote kermistent die Gallis op het toneel laat neerdalen, raakt hij behalve zijn vriend Andres (een prachtige rol van Bart Slegers) alles kwijt.

’Woyzeck’ werd pas in het begin van de vorige eeuw voor het eerst gespeeld. Maar in vele versies en gedaanten is het stuk de laatste vijftig jaar een van onze grote klassiekers, en aan die status is natuurlijk niet vreemd dat Alban Berg zijn opera ’Wozzeck’ eraan ontleende. Meer nog dan in de superieure kluchtenmakerij van ’Leonce en Lena’ is de ontreddering in dit stuk, gevat in een caleidoscopische opeenvolging van tederheid, uitbundige maar dodelijke vrolijkheid en felle satire fonkelend modern. In deze voorstelling van het RO wordt aan die kwaliteiten alle recht gedaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden