Philip Morris jaagt op illegale sigaret

Producenten gaan zelf achter namaak aan. In Nederland zijn al vier fabrieken ontdekt in twee jaar tijd.

Bij de Maasvlakte denk je aan olie en chemie, niet aan sigaretten. Toch werd daar eind oktober een fabriek voor illegale sigaretten ontdekt. Het was de vierde ontdekking in zijn soort in Nederland in minder dan twee jaar tijd.

Stefanie Pollet ging kijken. Ze zag er een sigarettenmachine en een verpakkingsmachine. Ze stonden in de kelder. Er waren filters en cellofaan. De muren waren geïsoleerd om het geluid van de machines te dempen.

Geproduceerd werd er nog niet. "Er was geen ruwe tabak en er waren geen mensen toen de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst binnenviel", vertelt Pollet. Ook onvindbaar: het merk dat de fabrikanten wilden namaken.

Duidelijk was wel dat de fabriek 1500 sigaretten per minuut kon produceren en dat de fabrikant van plan was de benodigde stroom illegaal af te tappen. Vorig jaar werden er in Nederland drie illegale fabrieken ontmanteld: in Aalsmeer, Gronsveld en Giessen.

Pollet is manager illicit trade strategies and prevention bij Philip Morris Benelux. Ze spoort voor de producent van (onder meer) Marlboro illegale tabak op: namaaksigaretten, smokkelwaar en semi-legale tabak. Zoals Nike personeel heeft dat speurt of er nep-Nikes in omloop zijn, zo doet Pollet dat voor Philip Morris.

Ze vertelt over een opgerolde fabriek in het Belgische Eupen. "Die had slaapkamers en een keuken. De 'werknemers' leefden erin. Ze waren er geblinddoekt naartoe vervoerd. Sommigen waren bedreigd." Een voorbeeld van een goed georganiseerde criminele organisatie, zegt Pollet. Daarvan zijn er meer in de illegale tabakshandel.

Illegale tabak is misschien geen nijpend probleem, wel een latent probleem. Philip Morris verliest er omzet door en lijdt, bij namaak, imagoschade. Overheden lopen inkomsten uit accijnzen mis: Nederland in 2014 naar schatting 192 miljoen euro, België circa 85 miljoen. En dan is er de volksgezondheid. Illegale fabrikanten sjoemelen met teer- en nicotinegehaltes en er zijn, zegt Pollet, in illegale waar sporen gevonden van plastic, insecten en uitwerpselen. "Te onsmakelijk om niet te vertellen."

Het oprollen van namaaksigarettenfabrieken mag spectaculair zijn, toch vormt namaak een klein deel van de illegale handel: in Europa zo'n 6,6 procent, in Nederland 4,1 procent. Smokkel is in Europa goed voor ruim de helft van die handel en in Nederland voor 93 procent. Sigaretten gaan dan illegaal de grens over en worden verkocht zonder accijnzen af te dragen. Het gros van die smokkelwaar komt van buiten de EU.

Overheden zijn daar de dupe van, maar Philip Morris soms ook. Sinds 2004 moet het concern een boete betalen als er een bepaalde hoeveelheid gesmokkelde Philip Morris-sigaretten in beslag is genomen. Het bedrijf maakt daarom, zegt Pollet, meer werk van de traceerbaarheid van zijn producten. Sinds 2006 staan op sloffen codes die aangeven waar de sigaretten zijn gemaakt. Sinds 2012 staan die codes ook op pakjes.

Dan zijn er wat Pollet 'illicit whites' noemt. Dat zijn sigaretten die in vrijhandelszones als Kaliningrad (Rusland) legaal worden gemaakt, maar puur met de bedoeling ze buiten die zone illegaal te verkopen. De 'witte illegalen', met merknamen als Jin Ling en Richman, gaan in Europa steeds vaker onder de toonbank door, zegt Pollet. In Nederland komen ze mondjesmaat de markt op.

Hoe kom je te weten of er smokkelwaar of namaaksigaretten in omloop zijn? Informatie haalt Pollet uit de onderzoeken die elk kwartaal in vijftig steden in Nederland (en achttien in België) worden gedaan. Dan worden er van de straat en uit vuilnisbakken lege sigarettenpakjes geplukt en wordt gekeken waar die vandaan komen. Mede op basis van die onderzoeken maakt KPMG jaarlijks een overzicht van de omvang van de markt voor illegale sigaretten.

In het zuiden en oosten van Nederland komen die gevonden pakjes relatief vaak uit Duitsland en België. Logisch, want daar is de tabaksaccijns lager en daar kopen grensstreekbewoners vaak hun tabakswaar. In gebieden waar veel Turken, Polen en toeristen zijn, komen de sigaretten ook vaak uit het buitenland.

Soms is er iets vreemds aan de hand. Dan blijken er in een stad ineens veel meer buitenlandse sigaretten te zijn dan voorheen. Dan kan Pollet opdracht geven om bij winkeliers testaankopen te doen of observaties te doen op straat en op markten. "Daar komt weleens wat uit."

Zijn er bewijzen dat er aanbod is van smokkelwaar, namaak of witte illegalen, dan tipt ze de douane via het Meldpunt Accijnsfraude en zo nodig de politie. Zij zijn belast met de opsporing. Wat de douane met die tips doet, weet ze niet. "De douane heeft geheimhoudingsplicht."

Of de mensen achter de fabriek op de Maasvlakte al zijn gevonden, weet ze dan ook niet.

Terreurorganisaties

Met illegale tabak is veel geld te verdienen. Terreurorganisaties weten dat ook. Bij de organisaties die met illegale tabakshandel geld verdienen, hoort onder meer IS, stelt de Amerikaanse terreurdeskundige Louise Shelley.

Ook van de beruchte terrorist Mokhtar Belmokthar, die onlangs de verantwoordelijkheid opeiste voor de aanslag op het Radisson Blu hotel in Bamako (Mali), is bekend dat hij zich bezighield met sigarettensmokkel. Zijn bijnaam: Mr. Marlboro.

Hoge accijnzen

Volgens KPMG werden er in 2014 in de EU, Noorwegen en Zwitserland in totaal 56,6 miljard illegale sigaretten gerookt. Dat is iets meer dan 10 procent van de totale sigarettenconsumptie in dat gebied. Landen met relatief veel illegale sigaretten kennen of zeer hoge accijnzen (Groot-Brittannië, Ierland, Noorwegen) of liggen dichtbij niet-EU-landen (de Baltische staten, Polen, Griekenland). In Nederland ligt het marktaandeel van illegale sigaretten op 6,7 procent, schat KPMG.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden