Voetbal

Philip Cocu: de sterke overtuiging van de teamspeler

Phillip Cocu: 'Als speler moet je naar je vermogen spelen'. Beeld ANP Pro Shots

Moet trainer Phillip Cocu, de kampioenenmaker van PSV, zijn stem niet luider laten horen? Het Nederlandse voetbal lijkt gebaat bij zijn boodschap. 'Er zijn meer wegen die naar Rome leiden.'

Als je het kampioenschap van PSV dat van Phillip Cocu noemt, de trainer die de ploeg modelleerde naar de kwaliteiten en zeker naar de beperkingen, wat moet hij daar zelf dan op zeggen? "Jij wilt dat ik daarop reageer?", zegt Cocu.

Bedaard: "Nee, dit is het kampioenschap van het collectief. Ik ben er een onderdeeltje van. Natuurlijk hebben we individuele kwaliteiten, maar ik denk dat ze niet de basis zijn geweest van onze stabiliteit en onze prestaties. Dat is voor elkaar door het vuur gaan, nooit opgeven en beseffen dat je het met elkaar moet doen. Het is niet mijn kampioenschap, het is ons kampioenschap."

Er is weinig op af te dingen, maar hij scoort er niet mee in de beeldvorming: Cocu zou een saaie prater zijn die PSV grotendeels saai liet voetballen. "Ik ben niet de man van de schokkende uitspraken. Ten eerste praat ik het liefst over onszelf en niet over anderen. Velen in de voetbalwereld zijn geneigd tot meningen en oordelen over anderen. Ik ben daar niet van. Ik praat graag over voetbal, inhoudelijk. Dat is mijn vak.

Statistieken

"Ik ben het niet overal mee eens. Mensen kunnen vinden dat we saai voetbal spelen. Ik denk dat ik ze dan niet op andere gedachten kan brengen. De statistieken zeggen iets anders: het aantal kansen, doelpunten, passes op de helft van de tegenstander. Geen ploeg kan 34 wedstrijden goed en attractief spelen. Als topploeg zoek je de balans tussen resultaat, want daar word je op afgerekend, en een zo attractief mogelijke manier van spelen binnen de mogelijkheden van je ploeg."

Hier spreekt de oud-topvoetballer, teamspeler pur sang ooit. Luister hoe en waarom hij een kerngroep benoemde: doelman Zoet, de verdedigers Schwaab, Arias en later Isimat-Mirin, de middenvelders Hendrix en Van Ginkel en aanvaller De Jong, de twintigers.

"Het bewustzijn van spelers, ik vind dat een heel belangrijk aspect in het voetbal. Vroeger had je een aanvoerder. Die bepaalde de richting, bam, en iedereen ging mee. Tegenwoordig gaan ze op een andere manier met elkaar om. Ze zijn minder geneigd om elkaar aan te pakken, of aan te sturen.

Corrigeren

"Het is niet makkelijk om die sturing alleen te doen. De kernjongens moesten zich hun rol eigen maken. Dat gaat niet van de ene op de andere dag. Maar wat gebeurde er geleidelijk? Een speler corrigeert een ander. Hij krijgt een weerwoord waarvan ik als trainer denk: hmm, zou ik op dat moment niet doen. Maar dan zie je anderen uit de kerngroep daarop reageren. Dan zie je langzaam iets ontstaan: ze staan er voor elkaar, ze helpen elkaar. Je ziet dat de gecorrigeerde speler beseft: ho, even een stapje terug. Dat zijn belangrijke momenten.

"Een trainingsvorm kunnen wij opleggen. Maar als spelers echt voelen dat ze baat hebben bij zo'n vorm, dat ze er in wedstrijden rendement uit halen, dan zal de uitvoering daarna alleen nog maar beter worden. Omdat ze overtuigd zijn dat het ze wat brengt. Je moet spelers er deelgenoot van maken, dat is mijn sterke overtuiging.

"Iedereen heeft in een kleedkamer met 26 man wel een groepje waar hij zich lekker bij voelt. Dat is prima. Maar het gaat mij erom dat je óók bij het eten aan een tafel kunt zitten waaraan niemand van jouw vertrouwde groepje zit. Je moet in het veld ook met elkaar functioneren. Om dat voor elkaar te krijgen, moet je spelers ook iets aanreiken. Je hoeft niet met iedereen de beste vrienden te zijn, maar je moet elkaar wel leren kennen om goed met elkaar te kunnen spelen.''

De boodschap van het collectief die, hoe vreemd ook in een teamsport, in het Nederlandse voetbal geen gemeengoed is.

"Ik ben niet met anderen bezig. Je leert als trainer elk seizoen, je evalueert jezelf. Het benoemen van een kerngroep is geen gouden regel. Wij vonden het voor deze ploeg het beste. Welke groep heb je voor je, welke karakters? Daar geloof ik sterk in: je zult een bepaalde relatie met je groep moeten hebben om samen optimaal te kunnen functioneren."

Trainers worden tegenwoordig grootgemaakt: supermannen moeten ze zijn die alles aan een touwtje hebben. In jouw werkwijze moet je het vermogen hebben om dingen af te stoten, om te delen, om ook iets bij spelers te laten.

"Dat doe ik ook met mijn staf. Ruud van Nistelrooij, Luc Nilis, Boudewijn Zenden, André Ooijer en mijn vaste assistenten Ruud Brood en Chris van der Weerden: ik geef ze de ruimte om hun specialisme kwijt te kunnen. De spelers zien dat ook de staf een collectief vormt. Iedereen zit anders in elkaar, maar uiteindelijk zeggen we wel hetzelfde."

Zo rigide en gezwollen als sinds Louis van Gaal trainers hun zogenoemde filosofie kunnen uitdragen, vaak een in beton gegoten manier van voetballen, in Eindhoven hoor je het niet. De filosofie zit 'm bij PSV, zegt Cocu, in de verbetering van de jeugdopleiding en in de entree van individuele trainers, bovengenoemde oud-spelers. Maar altijd maar op dezelfde manier voetballen, of de suggestie dat dat kan, kom er bij Cocu niet mee aan.

"Van Gaal heeft het bij het Nederlands elftal ook bijgesteld", zegt hij. "Het voetbal staat niet stil. Je moet je ogen niet sluiten voor de ontwikkelingen. Ik zie het gelukkig in Nederland ook steeds meer: er zijn meer wegen die naar Rome leiden. Je mag best afwijken van waar je club voor zou staan, als je denkt dat je daarmee resultaat kunt halen."

Intrinsieke waarde

De intentie is het belangrijkst, zegt Cocu. "Waar ik absoluut niet tegen kan, is dat je ook maar iets laat lopen. Het stond deze week 3-0 in een partijtje. Het wilde vroeger weleens gebeuren dat de ene partij het dan wel geloofde. Nu werd het 3-3, we moesten verlengen voor het winnende doelpunt. Dat wil ik in mijn team zien. Die intrinsieke waarde zal ik altijd eisen.

"Het is een strijd met je bovenkamer. In de negentigste minuut vindt de linksbuiten het niet lekker om nog een keer achter zijn back aan te moeten gaan. Maar als de bal wordt veroverd, kan diezelfde linksbuiten zonder problemen naar het doel van de tegenstander sprinten. Door daarop te wijzen hebben we het er aardig in gekregen, individueel en als team."

Hij kijkt naar de tegenstander. Die doet ook iets, en daar moet je dan op reageren. "Dat zijn we niet gewend in Nederland", zegt Cocu. "Misschien nu iets meer. We komen er nu achter dat we het met het Nederlands elftal ook niet meer zo makkelijk hebben als het vaak ging."

Aan de mode doet hij niet onvoorwaardelijk mee. 'Vastzetten' bijvoorbeeld, de tegenstander onder druk zetten, is in. Cocu liet PSV zo spelen in de uitwedstrijd tegen Feyenoord (met pretoogjes: 'Feyenoord verwachtte het niet'). Als PSV zo eens doorgaat, zal de kritiek afnemen, was de teneur. Maar Cocu deed het niet: de volgende wedstrijd was weer een andere, redeneerde hij, met een andere tegenstander.

Wat hij dit seizoen met PSV deed, was vergelijkbaar met wat Van Gaal voor en tijdens het WK 2014 met Oranje deed: niet de beste spelers naar de mogelijkheden laten spelen en daarmee óók van de beperkingen doordringen. "Als speler moet je naar je vermogen spelen. Dan kun je denken: dat is toch logisch? Maar zo logisch is dat voor veel spelers niet. Als team daarnaar te kunnen handelen, dat geeft je houvast. Dan kwam ik als trainer weer: we moeten niet denken dat we met een procent minder afkunnen. Nee, want dan zijn we een gemiddeld ploegje."

Jullie hebben al veel jeugdspelers in de selectie, maar je zet ze gedoseerd in. Daar lijkt een gedachte achter te zitten.

"Ik kijk ook naar wat ze op de training brengen. Als een speler onvoldoende heeft gebracht, ga ik hem niet inzetten. Je moet het afdwingen en je moet leren denken in kansen. Niet continu zeggen wat je niet hebt gehad of gekregen. Is ook Nederlands: ik moet minimaal een aantal wedstrijden achter elkaar spelen. Onzin: je moet in de minuten die je krijgt laten zien dat je klaar bent om de volgende stap te zetten."

Denk jij weleens: toch wel lekker dat ik niet met de Ajax-gedachte geïndoctrineerd ben. Het kan een last zijn, is nu ook vaak genoeg gebleken.

"Ajax heeft zijn filosofie. Die heeft ze ook veel gebracht. Ik ben er geen onderdeel van geweest. Ik ben anders opgegroeid."

Hij is al vijf jaar trainer in Eindhoven, en hij vindt dat hij er straks na drie titels nog iets te winnen heeft: revanche in Europa vooral, na de blamerende uitschakeling vroeg in dit seizoen. "We hebben de tweede ronde van de Champions League een keer bereikt, Ajax stond vorig seizoen in de finale van de Europa League. We weten allemaal dat dat niet elk seizoen kan. Maar je moet zoeken naar je grens, niet jammeren over het verschil in geld. Ja, dat is zo en dat gaan we niet veranderen."

Terug naar de beeldvorming: moet jij als realist je stem nu niet luider laten horen? Het Nederlandse voetbal kan na alle 'Amsterdamse' accenten bij jouw boodschap gebaat zijn.

"We moeten verder kijken dan wat we altijd zeiden: we gaan 4-3-3 spelen. Niets zal makkelijk worden. Ook ik wil uitgaan van geloof in eigen kunnen, maar het is niet onlogisch, lijkt mij, om ook naar de tegenstander te kijken. Ik sta altijd al zo in het voetbal, en ik denk dat je dat in het internationale voetbal terugziet."

Maar je gaat je stem niet verheffen. Je denkt: trek je conclusies en doe er wat mee.

"Ik heb aangegeven hoe ik tegen het voetbal aankijk, wat ik heel belangrijk vind. Dat zal ik altijd naleven."

NRC-columnist Frits Abrahams had de oplossing voor Ajax, schreef hij: Cocu kopen.

Hij barst in lachen uit. "O, ja? Goeie column", zegt hij. "Ik zit hier prima. Ik heb hier de kans gekregen."

De loopbaan en erelijst van Phillip Cocu (47)

Speler:
AZ (1988-1990), Vitesse (1990-1995), PSV (1995-1998), Barcelona (1998-2004), PSV (2004-2007), Al-Jazira (2007-2008)

5 x landskampioen
3 x halve finale Champions League
101 interlands (halve finales WK 1998, EK 2000, EK 2004)

Trainer:
Assistent Oranje (2008-2012, finale WK 2010)
Interimtrainer PSV (2012)
Jeugdtrainer PSV (2012-2013)
Hoofdtrainer PSV (2013-heden)
3 x landskampioen

Lees in ons dossier meer artikelen over voetbal. 

Lees ook: Wat is de kracht van PSV?

Wat is de kracht van het elftal? Oud-spelers van Ajax analyseren de Eindhovense ploeg.

Lees ook: PSV dendert over Ajax heen en verovert landstitel

Uitgerekend in een rechtstreekse confrontatie met Ajax heeft PSV de 24e landstitel binnengesleept. Het elftal van trainer Phillip Cocu vernederde de rivaal uit Amsterdam met 3-0 en gaf daarmee het startsein voor het kampioensfeest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden