Peter Noordanus: Ik voel me een kind van Den Uyl

De politiek moet weer leren dromen, vindt Peter Noordanus, topman van één van de grootste projectontwikkelaars van Nederland én actief lid van de PvdA. De oud-wethouder in Den Haag, oud-hoogleraar en tegenwoordig bestuursvoorzitter van AM Vastgoedontwikkeling, wil het maakbaarheidsideaal terug in de politiek. „De huidige PvdA, onder leiding van Wouter Bos, heeft een gebrek aan dromen.”

Tegenwoordig schaart hij zich aan de kant van de werkgevers maar ooit kwam hij op voor de werkende klasse in de Haagse Schilderswijk en Transvaal. Peter Noordanus was PvdA-raadslid, wethouder, hoogleraar, voorzitter van de belangrijkste adviesraad op het gebied van volkshuisvesting en ruimtelijke ordering, en nu sedert enige jaren voorzitter van de raad van bestuur van AM Vastgoedontwikkeling, één van de grootste projectontwikkelaars in Nederland op het gebied van centra, woningen, kantoren en winkelgebieden.

In Den Haag is AM betrokken bij de herstructurering van de Scheveningse haven, met onder andere woningen, een uitgaansgebied en een cruiseterminal. Het bedrijf ontwikkelde in 2007 bijna 3500 woningen en maakte een bruto winst van 72 miljoen euro. Ondanks de wereld van het grote geld is hij sociaal-democraat gebleven, zegt Noordanus. „Ik was een ondernemende bestuurder met een PvdA-profiel, nu ben ik een sociaal betrokken ondernemer. Daar zit weinig spanning tussen.”

Hij fietst regelmatig rond in zijn geliefde Den Haag. Hij woont in een appartement in het voormalige Amicitia, waar de PvdA vroeger vergaderde. Hij ziet vrijwel dagelijks flats, gebouwen en kantoren waar hij als lokaal politicus de hand in had. „Ik kan in Den Haag rondfietsen en bij een plek een geluksgevoel krijgen. Yes, dat heb ik bedacht. Soms kom je ook langs gebouwen en dan gaat het van: Oei, dat was niet helemaal trefzeker, hier had ik een off day. Dat ontwikkelen, toen als wethouder en nu als ondernemer, dat is echt mijn ding.”

Wel eens echt spijt gehad van een gebouw?

Jazeker, bij hoogbouw. Bijvoorbeeld De Lamel in Den Haag, een reusachtige flat, ontworpen door Aldo Rossi en Carl Weber. Dat was veel te veel gedreven door subsidie, dus prop je zoveel mogelijk woningen op een stuk grond. Dan ga je de hoogte in en in het geval van De Lamel ook in de lengte. Het resultaat is niet fraai.”

In de tien jaar dat hij wethouder was, werd hij vanwege zijn invloed en macht door critici ook wel ’de kalief van Den Haag’ genoemd. Hij trok samen op met partijgenoot Adri Duivesteijn, tegenwoordig wethouder in nieuwbouwstad Almere. „Hij is mijn soulmate”, blikt Noordanus terug. „Het verschil tussen hem en mij is dat hij altijd actievoerder is gebleven en bestuurt vanuit de confrontatie. Ik ben meer een technokid en veel meer gericht op overeenstemming.”

De basis voor zijn politiek activisme ligt in de jaren zestig. „Ik kom uit een redelijk activistische katholieke omgeving. Ik zag de kerk een draai naar rechts maken waar ik het niet mee eens was. Het internationale appèl van de PvdA, internationale samenwerking en solidariteit, zo mooi verwoord door Jan Pronk, sprak mij aan. Pronk en uiteraard Den Uyl, dat zijn mijn grote voorbeelden. Zij wisten mij te begeesteren. Ik voel me een kind van Den Uyl. Hij dacht altijd in grote lijnen, had een visie die zich niet beperkte tot één kabinetsperiode.”

En nu behoort u tot de topondernemers, die met hun inkomens worden neergezet als de grote graaiers.

„Wat onmatige beloningen en onredelijk grote klappers bij opties betreft ben ik het met de kritiek wel eens, zeker in de non-profitsector. Dat hoort niet in de Nederlandse inkomensverhoudingen. Aan de andere kant is Nederland een egalitair land bij uitstek. We willen graag het gras per millimeter meten. Talent wil je graag voor Nederland behouden, daar hangt een prijskaartje aan. Probeer de beloningskwestie te relativeren. Het gaat om een heel beperkt aantal functionarissen. Het is in nationale inkomensverhoudingen een probleem van drie keer achter de komma. Ik zeg tegen mijn eigen PvdA: probeer over jaloezie heen te stappen. Wees niet de partij van de afgunst. Als ik het even op mezelf mag betrekken: ik beschouw me zeker niet als een lid van de graaiende klasse.”

Vastgoed is toch ook de wereld van criminelen, patsers en corrupte ondernemers?

Licht geïrriteerd: „Ik voel me verantwoordelijk voor mijn eigen integriteit, niet voor de witwasserij in het handelscircuit. Het vastgoed is kwetsbaar vanwege de enorme bedragen die erin omgaan, met name in het handelscircuit. Er is ook een groot verschil tussen professionele ontwikkelaars, zoals wij, en handelaars. Wij doen geen ranzige transacties waar rare figuren tussen zitten. Ik vind wel dat de gedragscode van de branche moet worden aangescherpt om te voorkomen dat allerhande avonturiers met een label van betrouwbaarheid in het vastgoed bivakkeren. Maar de mainstream probeert op een fatsoenlijke manier zijn geld te verdienen.”

Projectontwikkelaars, dat zijn toch bedrijven die buitensporige winsten maken op stukjes weiland?

„Het makkelijkste voor ons soort bedrijven is tweekappertjes uitrollen in weilanden. Krijg je altijd verkocht. Wij zien het juist ook als onze taak om te bouwen in de stedelijke gebieden, op moeilijke locaties. Daarmee voorkom je aantasting van de groene gebieden en probeer je mensen te behouden voor de stad. We zitten in een flink aantal van de veertig achterstandswijken van minister Vogelaar, zoals in de Rotterdamse Tarwewijk. Moeizame projecten, die veel tijd en energie kosten, met een onzekere winstmarge.”

„De grootste uitdaging waar we nu voor staan is de middenklasse te behouden voor de stad. Dat kan niet door vol in te zetten op hoogbouw, zoals de Haagse wethouder Marnix Norder wil, maar vooral door huizen met een tuin te bouwen, waarvoor Rotterdam gekozen heeft. Ik heb gezien hoe mensen met tranen in de ogen de wijken van hun ouders verlieten, omdat er geen geschikte woningen waren. Hele wijken zijn zo leeggestroomd. Als je nu weer alleen de hoogte ingaat, maak je de klassieke fout van de jaren zestig. Zie de Bijlmer en vele andere wijken.”

Met lede ogen zag Peter Noordanus dat de ambitieuze plannen van het kabinet met de achterstandswijken verzandden in een gevecht om macht en geld.

Waarom ging het volgens u mis?

„Het ging mis toen Wouter Bos de winsten van corporaties ging afromen via de vennootschapsbelasting. De drive van gemeenten, corporaties, bouwers en bewoners om de buurten op te knappen werd onderuitgehaald. Gemeenten keken naar het Rijk, corporaties werden geplukt en doken weg, marktpartijen zaten in een onzekere positie. Het gevolg was dat iedereen de hand op de knip hield.”

„Het is een voorbeeld van mismanagement van dit kabinet. Nu minister Vogelaar de charters met de steden heeft getekend en toch nog wat extra budget heeft gekregen, hoop ik dat de vaart er weer in komt. Zij is betrokken en enthousiast, ik herken dat wel.’’

Waarom lukte het in de jaren zeventig en tachtig wel? Overal ontstonden enorme stadsvernieuwingsprogramma’s.

„Er was toen veel meer overheidsgeld en aandacht voor de stadsvernieuwing. De medewerking van alle betrokkenen destijds was vooral gekocht via subsidies. Ik verlang zelf niet meer terug naar de goudgerande condities van die tijd, wel heb ik heimwee naar het gemak waarmee PvdA-wethouders als Jan Schaefer, Adri Duivesteijn en anderen deals met het Rijk wisten te sluiten. Die zorgden ervoor dat er in hoog tempo huizen uit de grond werden gestampt in wijken waar echt erbarmelijke toestanden heersten, zoals de Schilderswijk in Den Haag.”

Is de Schilderswijk wel geslaagd? De armoede is hetzelfde gebleven.

„Vind ik wel. Ik ben er direct bij betrokken geweest, als raadslid en als wethouder. Je moet je voorstellen wat er zou zijn gebeurd als de migranten de wijken in waren getrokken zonder dat er iets aan stadsvernieuwing was gedaan. Dan hadden we pas echte getto’s gehad. Als ik deze wijken vergelijk met de Britse binnensteden of de banlieues in Parijs dan hebben we een voorsprong van jewelste. Wat onverlet laat dat we wat betreft emancipatie en werk nog flinke slagen te maken hebben.’’

U sprak net van het wethouderssocialisme. Daar zat het ideaal achter van de maakbare samenleving. Heeft de PvdA dat ideaal niet al lang verlaten?

„Ad Melkert, de ten onrechte beschimpte PvdA-leider, heeft ooit gezegd dat hij de partij van links naar rechts voorbij heeft zien marcheren. Lange-termijnvisies heeft de partij niet meer. Daardoor weet de PvdA zich weinig weerbaar op te stellen tegen de populistische partijen. De PvdA onder Wouter Bos heeft een gebrek aan dromen, dromen om de samenleving vorm te geven. Kijk naar de stedelijke vernieuwing: anderhalf jaar na de start van het kabinet zijn we nog geen meter opgeschoten.”

U gelooft in de maakbaarheid van de samenleving?

Zeker, de samenleving is maakbaar, kneedbaar, maar niet in bureaucratische zin, per decreet. Door proberen te begrijpen wat mensen willen, te luisteren naar hun dromen, niet alleen naar hun angsten. Dat heb ik in de politiek geleerd en dat is ook nu mijn drive. Het maakbaarheidsideaal moet terug in de politiek. Dat kan door in politiek en samenleving met alle partijen overeenstemming te bereiken om idealen en dromen te realiseren. Dit kabinet laat het op dat punt afweten. Weinig visie en niet in staat tot het sluiten van coalities in de samenleving. De politiek is zo kortademig. De Tweede Kamer is steeds met de krant van gisteren bezig, terwijl ze juist plannen moet maken voor morgen. Of er zijn van die vluggertjes, een eiland in de vorm van een tulp in de Noordzee. Mooi vinden ze dat in de Kamer, maar niemand die zich afvraagt wie dat plakje grond in zee gaat betalen. Laat staan hoe je het daar op termijn droog houdt. Politici moeten dromen, maar wel met de voeten op de grond.”

Wouter Bos droomt niet over politiek, zei hij in de documentaire ’De Wouter Tapes’.

„Je hoort te dromen. Leiders horen te dromen over het Nederland van morgen en overmorgen, tegen de wind in en niet bang. Bos kan geen coalities sluiten, dat kon Wim Kok wel. Kok was als partijleider geen gezellige man, maar hij kon wel met een zekere dwarsheid tegen het sentiment van de partij zeggen: ik snap jullie pijn, maar het kan niet zo verder met de WAO. Hij kon overeenstemming bereiken in de politiek en met het maatschappelijk middenveld. Bos sluit zich echter als penningmeester van de schatkist op in de werkelijkheid van vandaag, terwijl ik juist van hem visies van de langere termijn verwacht, vanuit de sociaal-democratie.”

Mag u dan dromen van de eigenaren van AM? Die willen winst maken.

„Verstandige ondernemingen hebben een planningshorizon die verder reikt dan de volgende aandeelhoudersvergadering. Toen wij nog een beursgenoteerd bedrijf waren, moesten we ons wapenen tegen de waan van de dag. Dan werd je per kwartaal door analisten, slimme knullen van 24, doorgezaagd over je resultaten. Op een gegeven moment ben je alleen maar bezig met vandaag. Een bedrijf is meer dan het dividend van het volgende jaar. Wij ontwikkelen plannen met een tijdshorizon van meer dan twintig jaar. Nu we van de beurs af zijn, hebben we daar meer ruimte voor.”

U was destijds nauw betrokken bij het bouwen van het Haagse stadhuis. Zou zo’n duur prestige object in de huidige tijd, met zijn populistische trekjes, nog politiek te verkopen zijn?

„Als je goede argumenten hebt, is het zeker mogelijk. We kregen destijds bakken met kritiek over ons heen met dit plan van Duivesteijn. Het was geldsmijterij, we verkochten ons aan het grootkapitaal. Het was de korte adem van de politiek tegen het lange-termijndenken. Tien jaar later blijkt het nieuwe stadhuis de redding van de binnenstad. Het heeft het gebied een enorme lift gegeven. Als je was gezwicht voor de druk van populistische partijen, dan hadden we nu een lelijke parkeerplaats gehad. En voor de burger is het vanuit financieel opzicht een gunstig verhaal gebleken, ondanks alle kritiek van linkse en rechtse partijen.”

Waar droomt u van?

„Een oplossing voor de ecologische armoe van het IJsselmeer bijvoorbeeld. Wat zou er mooier zijn dan in de buurt van Volendam een spannende archipel in het IJsselmeer te ontwikkelen, waar mensen in evenwicht met de natuur, betaalbaar uiteraard, echt hun habitat vinden.”

Bent u als huizenontwikkelaar voor afschaffing van de hypotheekrenteaftrek?

„Ja, het is evident dat de hypotheekrenteaftrek en het huurbeleid er voor gezorgd hebben dat de woningmarkt helemaal op slot is geraakt. Soms te lage huren, te dure huizen, starters kunnen nauwelijks iets kopen, de woningproductie loopt achteruit. Maar die afschaffing van de aftrek moet je op een intelligente manier doen. Zonder al te grote schokken in de markt. Afbouwen in een periode van twintig jaar, in combinatie met het invoeren van differentiatie in huren, zodat mensen die nu te goedkoop wonen, gestimuleerd worden huizen te kopen.”

„Het kabinet had de kans moeten pakken, een denkverbod werkt niet. Het is niet meer de vraag of de hypotheekrente wordt afgeschaft, maar hoe je dat gaat doen. Als je dat eendrachtig organiseert, met alle betrokken partijen – banken, de Vereniging Eigen Huis, makelaars, huurdersorganisaties, werkgevers en vakbonden et cetera – dan ben ik ervan overtuigd dat je deze grote ingreep een zachte landing kunt geven, zonder dat de huizenmarkt instort. Maar dat vereist wel durf om knopen door te hakken. Wat het kabinet nu doet is een pauzenummer.”

U werd tijdens Paars-II genoemd als ministerskandidaat. De PvdA belandde toen in de oppositie. Overweegt u wel eens een terugkeer naar de publieke sector?

„Ik sluit het niet uit. Ik vind dat er veel te weinig wordt overgestapt van de publieke naar de private sector en omgekeerd. Hoeveel mensen in Nederland zitten een tijdje in de publieke zaak en dan weer in het bedrijfsleven? Veel te weinig. In Frankrijk stappen mensen veel vaker over. Ik vind het helemaal niet verkeerd dat oud-president Clinton goed boert na zijn politieke loopbaan. Miljardair Bloomberg wordt burgemeester van New York. Een geslaagde zakenman, die voor een lousy salaris voor de stad gaat werken. Hij en zijn voorganger Giuliani hebben de stad uit het slop getrokken. De kruisbestuiving werkt zeer productief. Dat zouden we ook in Nederland meer moeten doen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden