Pestende, peuterende purist

Zo tegen het einde van de documentaire ’De Grens van Frans Bromet’ is het onderwerp zelf er wel zo’n beetje klaar mee. „Ik heb niet het gevoel dat ik goed uit de verf kom. Al die miezerige onderwerpen die je aandraagt”, moppert Bromet tegen interviewer David de Jongh. „Dat speuren naar die kleine oneffenheden die in elk bestaan wel een rol spelen; burenruzies en andere futiliteiten. Dat je zo inzoomt op een incident met Sil (Bromets dochter), terwijl je de momenten dat onze samenwerking heel goed gaat er buiten houdt.”

Ha. En dat zegt hij! Filmmaker en cameraman Frans Bromet, de eigenaar van familiebedrijf Bromet & dochters in Ilpendam, heeft schoolgemaakt met zijn gepeuter en gewroet naar de donkere kant van de mens.

In ’De Grens van Bromet’, die morgen op het Internationaal Documentaire Festival Amsterdam (IDFA) in première gaat, plukt hij er de zure vruchten van. Niet dat zijn voormalige medewerker David de Jongh er net zo goed in is als Bromet zelf. De vragen van de meester weet De Jongh aardig te imiteren, maar Bromets toon doet niemand hem na: dat temerige, pesterige, schijnbaar argeloze almaar doorvragen. ’De intrigant van Asterix en Obelix’ typeert een bewonderaar op de website van Bromet & dochters.

De meeste mensen kennen Frans Bromet (1944), die man met die zeurderige stem die zelf nooit in beeld is, sinds zijn successerie ’Buren’ die van 1992 tot 1999 bij de VPRO te zien was.

Daarin richtte Bromet zijn nieuwsgierige blik op territoriumdrift, pesterijen en ergernissen onder buren. Schuttingen die net verkeerd stonden, takken die eroverheen hingen, drollen die in brievenbussen belandden. ’Zo, vertelt u eens, wat is hier aan de hand’ begon Bromet iedere aflevering, om daarna hetzelfde ook nog maar eens aan de buren te vragen. ’Die planten die u hier heeft hangen, die vindt uw buurman zo lelijk’.

Grasduinend in 75 afleveringen vol escalerende grensgeschillen, mag je concluderen dat Bromet de bui al zag hangen ver voor de Fortuynrevolte de Nederlanders aan een minder verdraagzaam imago hielp.

Maar ook in zijn latere voor tv gemaakte documentaireseries (’Late Liefde’, ’Verbonden’, ’De Winkelwagen’, ’De Verbouwing’, ’De Nalatenschap’) peurt Bromet naar de fricties en ongenoegens achter het mooiere beeld dat mensen van zichzelf en elkaar koesteren.

Prachtig voorbeeld is de recente aflevering uit zijn serie ’De Nalatenschap’: Tante Janny. Twee nichten zijn er vast van overtuigd dat bij een verre overleden tante iets te erven valt. Bromet zet hun bijna onbewust opgelepelde verdachtmakingen van de oppottende tante naast het relaas van een goede vriend, die tantes goedertierenheid naar pastoor en parochie prijst, de nichten nooit eerder heeft gezien en van een erfenis niets afweet.

Chroniqueur van het smalste Nederland zou je de filmmaker ook wel kunnen noemen. De Jonghs film suggereert dat Bromet zijn antenne voor schijnheiligheid mede te danken heeft aan de afweer tegen zijn anti-katholieke, socialistische, door de oorlog getraumatiseerde en met zichzelf gepreoccupeerde ouders. Zij zadelden hem op met veel dogma’s en een chronisch tekort aan aandacht.

Een strak moralisme waar hij zich ook weer niet helemaal aan wist te onttrekken. „C & A en V & D waren foute winkels, daar mochten we niet heen”, meldt dochter Sil in ’De Grens van Frans Bromet’.

In 1963 ontsnapte de 19-jarige Bromet uit het beknellende thuis naar de Filmacademie waar hij zich aansloot bij de 1,2,3-groep, een groep filmmakers onder leiding van René Daalder, die zich afkeerde van de kunstfilm.

Bromet werd op de Filmacademie opgeleid tot cameraman (hij filmde vele bekende titels, van ’Ciske de Rat’ tot ’De Gulle Minnaar’), maar bleek al gauw wat onbestuurbaar voor collega-regisseurs. Eind jaren zestig zorgde de komst van de gemakkelijk hanteerbare camera üclair 16 ervoor dat hij zijn eigen, directe stijl uitvond.

Komende week worden Bromets films vertoond op IDFA. De filmmaker bleef lang een buitenstaander in de wereld van de kunstdocumentaire. Een vrijwillige buitenstaander, overigens; de purist Bromet gruwt van stilering en enscenering in de meer arty documentaires. Camera op de schouder, aanklampen en opschudden, dat is de methode. „Even overdoen?”, sneert Bromet in het begin van ’De Grens van Frans Bromet’ tegen De Jongh. „Wat is dat voor onzin. Je gaat in het echte leven toch ook niks overdoen?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden