PESTENDE LERAREN

Er wordt nogal wat afgepest op school. De aandacht voor pesten zorgt ervoor dat de leerkracht er steeds meer op let dat kinderen elkaar niet pesten. Maar wat te doen als de meester zelf een chronische pestkop is? Vandaag congresseert het Katholiek Pedagogisch Centrum daarover. De ouders van een slachtoffer kregen geen voet aan de grond. 'U gaat toch niet uit de school klappen?!'

Het tienjarige slachtoffer van deze scène - laten we hem Karel noemen - komt overstuur thuis. “Kom op,” zegt zijn moeder, “morgen gaat het vast beter”. Maar ook de volgende dag gaat het mis. Tijdens het kringgesprek in de klas slaat de meester Karel - een verlegen jongen - stelselmatig over. Zo zijn er nog wel meer momenten waarop Karel wordt benadeeld. Iedere leerling mag zijn eigen opdrachten nakijken, behalve Karel. Als Karel aangeeft dat hij iets niet begrijpt, wordt de meester kwaad en stuurt hij de jongen de klas uit.

Op de ouderavond praten de ouders van Karel met de meester. Die vindt dat de onzekere Karel maar eens onderzocht moet worden door de schoolbegeleidingsdienst. “Want het gaat echt niet goed met die jongen van jullie. Misschien moet hij maar een klas overdoen.” De geschrokken ouders - 'tot nu toe ging het toch goed op school' - stemmen toe.

Deskundigen onderzoeken Karel en komen met een verrassende conclusie: de problemen in de klas worden niet veroorzaakt door het feit dat Karel niet kan leren, maar doordat hij geen enkel vertrouwen in zijn meester heeft. Langzaam gaat het dagen bij de ouders, zeker wanneer ze ook van andere ouders horen hoe hun kind uit de klas naar het toilet vlucht om niet langer de druk van de leerkracht aan te hoeven. De meester zit zelf niet helemaal goed in z'n vel, op dat moment.

Pesten op school, het staat al een paar jaar in de belangstelling. Maar het gaat dan altijd om kinderen die elkaar pesten. “We weten veel over dat soort pesten, maar er is geen onderzoek naar leraren die leerlingen pesten”, zegt medewerker B. Van der Meer van het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum. “Het is ook moeilijk te onderzoeken. Leraren zetten kinderen vaak onder druk om niets te vertellen. Zo van: je gaat toch niet ons geheim verklappen?”

Van der Meer houdt wekelijks een lezing op scholen door heel het land. “Daar komen altijd ouders met verhalen over hun kind dat door de juf of meester wordt lastiggevallen. Je ziet regelmatig leerkrachten die ieder jaar behoefte hebben aan een zwart schaap in de klas: die moet bijvoorbeeld alleen achterin zitten en wordt iedere dag naar voren gehaald en bespot”, zegt Van der Meer. “De gevolgen daarvan kunnen desastreus zijn. Je maakt een kind enorm onzeker.”

Van der Meer heeft zich verdiept in het geval, vier jaar geleden, van een elfjarig meisje dat af en toe plakband over de mond geplakt kreeg als ze te luid protesteerde. “De ouders klaagden daarover bij de directeur en bij het schoolbestuur, maar ze kregen geen gehoor. Toen deden ze hun beklag bij de onderwijsinspectie. Die schreef een briefje terug met de mededeling het afplakken van de mond kan af en toe een pedagogisch verantwoorde methode zijn.”

Is de school te vertrouwen', een onderzoek van het KPC, biedt enige aanknopingspunten voor het ontmaskeren van de juf als pestkop. Dit onderzoek van het Katholiek Pedagogisch Centrum wordt vandaag gepresenteerd op een gelijknamig congres.

Op de basisschool vindt volgens het onderzoek een op de tien ouders dat zijn kind weinig respect ontvangt van de leerkrachten. Ruim zes procent van de ouders vindt dat leerkrachten af en toe misbruik van hun positie maken.

In het voortgezet onderwijs worden ouders beduidend wantrouwender. Bijna drie op de tien ouders bespeurt bij de docenten weinig respect. Bijna de helft van de ondervraagde leerlingen op de middelbare school onderschrijft de stelling 'er zijn leraren die leerlingen wel eens expres kwetsen.'

Leraren kunnen vaak ongestraft pesten, meent onderzoeker Van der Meer. “Voor bijna iedereen in Nederland hebben we een ombudsman, of een bezwaarcommissie en ga zo maar door. Voor pesten op school kun je als ouders niet bij een onafhankelijke instantie terecht. Als je nu klaagt bij een directeur of bij het bestuur, wordt men boos: u gaat toch niet uit de school klappen?”

Dat blijkt ook in het geval van Karel. De meester en ook de schooldirecteur voelen zich beledigd door de kritiek van de ouders van Karel. “Het schoolhoofd is in de eerste plaats loyaal aan z'n personeel”, zegt Karels moeder.

Bij de meester leiden de klachten alleen maar tot verergering. Hij voelt zich verraden door Karel, die dingen verklapt heeft bij zijn ouders. Na de ouderavonden waarop geklaagd wordt, krijgen de kinderen ervan langs.'' De ouders van Karel moeten hun excuses maken aan de meester, anders zal hun zoon hen schooljaar niet goed afmaken, waarschuwt de school.

Als Karel op een dag totaal overstuur van school komt, licht zijn moeder het schoolbestuur in. Er wordt heen en weer gepraat en uiteindelijk adviseert het bestuur om Karel op een andere, iets verder van huis gelegen school te plaatsen. Het bestuur wil geen maatregelen nemen tegen de betrokken leerkracht.

Karel gaat met hulp van het schoolbestuur naar een andere school, waar hij opbloeit. De meester gaat een tijd op ziekteverlof. “Achteraf vraag ik me af, of we wel zo sterk hadden moeten klagen. Dan had je al dat gedoe niet gehad”, zegt zijn moeder. “Maar ja, het is je eigen kind en je kunt dit soort dingen toch wel heel moeilijk op z'n beloop laten.”

Ze bepleit om voor dit soor klachten een 'onafhankelijk meldpunt' in te stellen. De onderwijsinspectie heeft doorgaans te weinig macht om een school te dwingen maatregelen te nemen.

Je neemt jezelf achteraf vooral kwalijk dat je je eigen kind een tijd niet hebt geloofd,” zegt de moeder van een klasgenoot van Karel. Ook deze jongen had problemen met de meester. “Uiteindelijk ging ik het checken bij klasgenoten en bleek het zeker niet alleen aan mijn kind te liggen.” Haar zoon heeft inmiddels een andere leraar, maar heeft nog steeds momenten waarop hij zich plotseling in paniek buiten de klas gesloten voelt. Zijn onzekerheid is versterkt.

Wie moet de verhalen van de leerlingen controleren? De ouders van Karel willen anoniem blijven en willen daarom niet vertellen bij welke leraar hun kind problemen had. 'Pest-onderzoeker' Van der Meer vindt dat iedere gemeente een aparte vertrouwenspersoon voor gepeste kinderen moet instellen. Die zijn er hier en daar al, maar ze hebben vaak de opdracht om uitsluitend naar seksuele intimidatie te kijken.

“Door een vertrouwenspersoon worden kinderen en ouders serieus genomen. Zelfs als er niets aan de hand is, is de zaak tenminste uitgepraat. Ook kan een einde gemaakt worden aan het zogeheten hek-circuit: ouders die aan het hek van het schoolplein aan elkaar de meest vreselijke dingen vertellen over leraren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden