Pervers

A. en B. zijn broers met een genetische aanleg voor psychosen. A. was werknemer en kwam in de WAO. B. is zelfstandige. Hij kon niet in de WAO, moest zichzelf bij de lurven grijpen en is weer aan het werk.

A. is er aanzienlijk slechter aan toe dan B. In alle opzichten: medisch, psychologisch, sociaal, professioneel. En dat zal niet veranderen. Voor A. is de WAO een gouden kooi geworden, waar ik hem wel uit zou willen schoppen. Maar dat lukt niet.

A. is niet de enige WAO'er die ik graag weer aan het werk zou zien, en die dat ook zou kunnen. Zoals iedere Nederlander, ken ik er nogal wat -de door ongeneeslijke ziekten volledig geïnvalideerden buiten beschouwing gelaten. En net als A. zouden ook die andere creatieve, intelligente en warme mensen door werk de maatschappij weer kunnen verrijken met hun bijdragen en daardoor een beter leven hebben.

Op het bestaan van de WAO'ers die ik eruit zou willen schoppen, zit een januskop. Aan de ene kant maakt het niet hoeven werken voor hun geld ze angstig, onzeker. Het verergert hun depressies en isolement. Dat is de grimmige januskop.

Aan de andere kant is het niet hoeven werken voor hun geld ook behaaglijk. Lezen, fietsen, internetten -de dag komen ze wel door. De lachende januskop.

Zowel de grimmige als de lachende januskop houdt ze vastgeketend aan wat ze niet meer konden, wel weer zouden kunnen, maar niet meer hoeven kunnen.

'Pervers' is het. Wat een geniale vondst van Piet Hein Donner om juist dat woord te gebruiken voor de huidige WAO-situatie. Uit zijn mond verwacht je het totaal niet. Daarom juist is de kwalificatie 'pervers' een mokerslag, recht op de kaak van iedereen die de WAO uit de hand heeft laten lopen. Het WAO-voorstel van de commissie-Donner is asociaal genoemd. Maar Donner heeft het goed gezien. De huidige WAO-werkelijkheid is asociaal. Natuurlijk, voor allen die echt niet meer verder kunnen in het arbeidsproces is de WAO een zegen. Maar Donner legt de vinger op de zwakke plek. Zelfs als je in de kreukels ligt, betekent dat niet dat je niet meer gezond kunt worden of -als je ziek blijft- dat je niet met je ziekte/handicap kan leren leven en dus ook weer kan werken: volledig of parttime, in je eigen beroep of in een ander.

Het WAO-keurings- en uitkeringsapparaat negeert die waarheid, uit eigenbelang (het apparaat wil in stand blijven) en door verkeerd gerichte compassie.

Verzekeringsarts Simon Knepper gaf vorig jaar tijdens het symposium 'De leugen regeert' schokkende cijfers. Keuringen duren een halfuur. Dat is alles. Aan de aanschaf van een sinaasappelpers besteden de meeste mensen meer tijd. In dat halve uur kijkt een arts niet wat de persoon nog kan.

Een arbeidsdeskundige die daarover kan adviseren, komt er bij de helft van de keuringen zelfs niet aan te pas.

Nog een cijfer: ,,(...) 36 procent van de volledig afgekeurde cliënten zegt achteraf zelfs het eigen werk nog te kunnen doen''. Misschien is hun inschatting niet reëel, maar het geeft wel iets aan. De WAO steunt op twee 'collectieve leugens', aldus Knepper: ,,Dat iedereen wil werken en dat arbeidsongeschikten er niets aan kunnen doen''.

Door de huidige WAO-praktijk wordt mensen echte hulp om weer op eigen kracht in het eigen onderhoud te voorzien, onthouden. Ik snak naar een nieuwe WAO, want het zien verkommeren van vrienden is te pijnlijk.

Zal de WAO-praktijk veranderen? Donners voorstel doet pijn, dat kost stemmen en dat willen de politici niet. Het kost uiteindelijk banen bij de uitkeringsinstanties. Plus, het gaat in tegen de slachtoffercultuur. Dat alles veranderen is te veel gevraagd. Echt sociaal is Nederland (nog) niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden