Persvrijheid in Hongkong staat steeds meer onder druk

Online media proberen kritische journalistiek te bedrijven, ondanks de toenemende Chinese censuur

Hoofdredacteur Zhang Jieping had haast met het oprichten van Initium, een online nieuwsplatform in Hongkong dat afgelopen augustus van start ging. Hij moest wel, want media in Hongkong staan de laatste jaren onder druk. Officieel vormt de stad een aparte zone binnen China met een eigen mini-grondwet die onder meer de persvrijheid moet garanderen, maar China's invloed op de welvarende havenstad groeit. En dat merken journalisten als geen ander.

"Het is niet alsof Hongkongs persvrijheid van de ene op de andere dag zal verdwijnen, maar het voelt wel elke dag anders", zegt hoofdredacteur Zhang. "China's autoritarisme wordt steeds slimmer. Ze zeggen niet openlijk: dit mag je niet schrijven of doen. Ze regeren door angst te zaaien."

De laatste keer dat China de stadstaat schrik aanjoeg, was in december. Lee Bo, een verkoper van populaire boeken over China's leiders, verdween plots uit Hongkong. Waar hij weer opdook? In China, maar zonder ooit een grenscontrole te hebben ondergaan. Hij bleek ontvoerd door de Chinese autoriteiten. Vier van zijn collega's bij dezelfde uitgeverij verdwenen afgelopen oktober al. Dit weekeinde verschenen zij op Chinese televisie en bekenden ze schuld aan de illegale handel van 'niet geautoriseerde boeken' naar China.

Zhang Ye, een 23-jarige redacteur bij Initium die, net als de hoofdredacteur, oorspronkelijk uit China komt, is geschrokken na de ontvoering en verdwijning van de vijf boekhandelaren. Na haar studie in Hongkong overwoog de jonge journaliste om nooit meer terug te keren naar China. "Er zijn daar te veel beperkingen. Veel vrijheden die vanzelfsprekend zouden moeten zijn, zijn het niet. Als je eenmaal buiten het land hebt gewoond, is dat moeilijk te accepteren." De vrijheid die ze in Hongkong vond, staat voor haar gevoel onder druk. "Als er zomaar mensen kunnen verdwijnen, kan echt alles veranderen."

In het publieke debat zijn de veranderingen goed merkbaar. Sommige media gingen failliet omdat hun adverteerders zich onder druk terugtrokken. Andere doen steeds meer aan zelfcensuur, of zijn overgenomen door Chinese investeerders. Zo werd de Engelstalige kwaliteitskrant South China Morning Post in december voor 266 miljoen dollar gekocht door Chinees internetbedrijf Alibaba. Tegelijkertijd werd een aantal invloedrijke online-media opgericht. Ze willen kritisch berichten over de veranderingen in Hongkong en een alternatief bieden voor de tanende traditionele media.

Voor Initium geldt dat ook, maar hun doelstelling is ambitieuzer. 'Voor Chineestaligen overal ter wereld', luidt het motto. "Bij ons gaat het niet alleen over Hongkong, maar over de hele draaikolk aan veranderingen waar China, Hongkong en Taiwan in terecht zijn gekomen sinds de snelle opkomst van China", legt Zhang uit. "Als media kunnen we de situatie niet veranderen, maar we hebben de verantwoordelijkheid die zo goed mogelijk te beschrijven, en zo de basis te leggen voor dialoog."

Dat is bijzonder. China, Hongkong en Taiwan mogen dan dezelfde taal spreken, de Chinese censuur en verschillende politieke systemen zorgen ervoor dat er maar weinig uitwisseling van perspectieven plaatsvindt. Om te zorgen dat de ongeveer 4 miljoen lezers het nieuws kunnen volgen, worden er verschillende versies van artikelen gemaakt, waarin de schrijfwijze van de karakters, maar ook politiek gevoelig jargon wordt aangepast op de verschillende regio's.

Of het gaat lukken een dialoog op gang te brengen, is nog een open vraag, zegt Chan Taowen, een mediadeskundige aan de Chinese University of Hongkong. China blokkeerde bijvoorbeeld al na twaalf dagen de nieuws-app van Initium, en ook binnen Hongkong zelf krijgt het medium kritiek vanwege de Chinese achtergrond van de belangrijkste investeerder.

De 23-jarige studente Priscilla Man was sceptisch toen ze hoorde dat de financiering uit China komt, maar is ondertussen een trouwe lezer. "Ze zijn heel neutraal, maar durven ook kritisch te zijn richting Peking. Hun artikelen over de recente Taiwanese verkiezingen waren goed. En dat is voor Hongkong een belangrijk onderwerp."

Ook mediadeskundige Chan vindt de kritiek onterecht, want een voorkeur voor Chinese standpunten in de artikelen ziet hij niet. Toch begrijpt hij het wantrouwen van de bevolking. "Door het onderlinge vijandschap ontstaan stereotypes. En daarnaast is China op veel plekken ook echt bezig aan een opmars binnen Hongkongs media."

Ondanks de afnemende persvrijheid is Hongkong nog steeds de beste plek voor het journalistieke experiment van Initium: dicht genoeg bij China om er verslag van te doen en toch een politieke wereld verwijderd van het Chinese vasteland. Tegelijkertijd is dit de plek waar China misschien wel het snelst aan invloed wint. Professor Chan: "Mediavrijheid in Hongkong bestaat nog altijd, maar die vrijheid staat wel onder druk. En de druk wordt vanuit China steeds verder opgevoerd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden