Persvrijheid: Ghana doet het beter dan Spanje en Frankrijk, maar er is nog een lange weg te gaan

Bernard Avle (rechts) met collega's in de studio van Citi FM.Beeld Melanie Zierse

Ghana wordt vaak beschreven als het voorbeeldland van Afrika. Waar heeft het land die status aan te danken? Deel 2 van een drieluik: met de persvrijheid is het relatief goed gesteld, maar er is nog een lange weg te gaan.

Bernard Avle werpt nog snel een blik over zijn schouder voordat hij de muziek met een schuifje op het paneel voor zich dempt. De grote rode getallen van de digitale klok aan de muur vertellen hem de tijd: 6.29 uur. Zoals gebruikelijk rond dit tijdstip ligt de studiotafel bedolven onder de belangrijkste Ghanese kranten. Terwijl Avle - gekleed in een lichtblauw overhemd met giletje en stropdas - zijn luisteraars op de vroege ochtend welkom heet, nemen twee collega's tegenover hem plaats.

"Hebben jullie de bladen wel goed doorgenomen? Alle belangrijke passages gemarkeerd?", grapt de host van de Citi Breakfast Show live op de radio. De eerste 30 minuten van het 3,5 uur durende nieuws- en actualiteitenprogramma staan in het teken van krantekoppen doornemen, relevante alinea's voorlezen en kranteartikelen duiden. Muziekfans hebben in deze uren weinig te zoeken op de Engelstalige zender Citi FM, een van de meest vooraanstaande radiostations van het land.

Radio blijft populair

Ondanks de groei van televisie, internet en sociale media blijft radio met bijna 63 procent de populairste nieuwsbron in Ghana. Bijna twee derde van de bevolking luistert er dagelijks naar.

Relatief gezien is het met de persvrijheid goed gesteld in Ghana, dat als hoogst genoteerde Afrikaanse land op plek 23 in de World Press Freedom Index staat. Hoger nog dan landen als Spanje (31), Frankrijk (33) en het Verenigd Koninkrijk (40).

Beeld World Press Freedom Index

"Iedereen zegt dat wij de meeste persvrijheid op het continent hebben. Dat is waar", zegt radiohost Avle. Dat Ghana het in vergelijking met andere landen in Afrika goed doet, heeft volgens de journalist te maken met de democratie die al sinds 1992 stabiel is. Destijds werden de radiofrequenties geliberaliseerd, waardoor nieuwe radiostations als paddestoelen uit de grond schoten.

"Maar we kunnen beter", zegt Avle. Ook de persvrijheidsorganisatie Verslaggevers zonder Grenzen is kritisch, bijvoorbeeld omdat in Ghana niet altijd transparant is wie de baas is bij een mediabedrijf; veel stations en kranten zijn in handen zijn van zakenmannen (zoals ook Citi FM) of politici. Een derde van de mediakanalen in Ghana is staatseigendom of heeft aandeelhouders met politieke banden.

Gevaar is dat de journalisten niet volledig onafhankelijk kunnen zijn. "Dat is een groot probleem", zegt Avle. Toch is volgens hem niet iedereen partijdig. "Er zijn genoeg radiostations die doen en laten wat ze willen, zonder beïnvloeding van bovenaf. Kijk maar naar ons. Als wij kritiek hebben, dan uiten we die. Ongeacht om wie het gaat."

Bedreigd

Dat het team van Avle geen blad voor de mond neemt, wordt al tijdens de voorbereiding op de paneldiscussie, vast onderdeel van het programma, duidelijk. "Wat is jouw probleem? Ben je gek?" roept Avle tegen zijn collega Nana Ama Agyemang Asante. Fel discussiëren ze over de juiste invalshoek voor een item over corruptie in voetbal. Live op de radio gaan ze, al is het op gematigdere toon, verder waar ze gebleven zijn.

"Dit is onze stijl. Vrij met elkaar in gesprek gaan", zegt Avle na afloop. Deze manier van verslag doen heeft hem in zijn achttien jaar op de radio nog nooit in problemen gebracht. Journalisten worden in Ghana niet vervolgd. Dat wil niet zeggen dat ze nooit lastig worden gevallen door politici of andere individuen. "De vrije pers wordt bedreigd door mensen die journalisten in elkaar slaan of bedreigen omdat zij de waarheid spreken. Zij zien het belang van het vrije woord niet in", zegt Avle.

Dat is een groot gemis, omdat de media volgens hem een vooraanstaande rol spelen in de democratie. "Wij hebben de verantwoordelijkheid om politici te controleren en hen ter verantwoording te roepen als zij hun beloften niet nakomen", zegt Avle. Met een onderzoeksteam stelt Citi FM regelmatig misstanden aan de kaak: wanbeleid op scholen of schimmige overheidsdeals. Ook geeft Avle zijn luisteraars de kans vragen te stellen aan ministers.

Zeker de vele lokale radiostations, die in de verschillende talen van Ghana verslag doen van het nieuws, zijn van belang voor de democratie. Avle: "Mensen in afgelegen dorpen kunnen vaak niet lezen en spreken geen Engels. Dankzij de lokale zenders zijn ze toch van alles op de hoogte, omdat het allemaal in hun eigen taal wordt uitgelegd."

Toch vindt Avle zelf dat er nog heel veel beter kan. "Veel journalistiek werk is nog van slechte kwaliteit. Daardoor verliezen de media aan geloofwaardigheid." Het is aan de journalistiek zelf om dit te verbeteren, vindt Avle. "De mensen in de media moeten niet wachten op de overheid. We moeten zelf een beter verdienmodel ontwikkelen en de opbrengst terug investeren in de ontwikkeling van de journalistiek. Alleen dan kunnen we betere verhalen maken."

Ghana doet het relatief goed

Op een continent waar persvrijheid in sommige landen nauwelijks bestaat (Eritrea, Djibouti, Burundi), regeringen regelmatig internetblokkades instellen (Kameroen, Congo), nieuwe beperkende regelgeving wordt ingevoerd (Tanzania, Mauritanië, Senegal) en journalisten hun leven niet zeker zijn (Tsjaad, Soedan, Mali) doet Ghana het met een 23ste plaats relatief goed op de wereldwijde ranglijst voor persvrijheid die Verslaggevers zonder Grenzen jaarlijks opstelt.

Lees ook:

Hoe Ghana, ook in deze troebele tijden, de rust en vrede bewaart

In Ghana leven verschillende religies en etnische groepen relatief vreedzaam samen. Hoe doen ze dat? 'We laten de kinderen met regelmaat patriottische liederen zingen, dat draagt bij aan hun nationale identiteit'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden