Perspectief voor CDA als het ernst maakt met beginselen

De auteur is vice-voorzitter van het internationale hoofdbestuur van de World Conference on Religion and Peace.

EDY KORTHALS ALTES

Natuurlijk staan we nog pas aan het begin van een proces. Dat zal niet vergemakkelijkt worden door sommige meer behoudende politici die, popelend van verlangen naar het rode pluche, vooralsnog meer geneigd zijn te denken in termen van strategie en tactiek. Maar één ding staat vast: zonder een fundamentele verandering is er geen toekomst voor het CDA. De centrale vraag is, zoals fractievoorzitter Heerma formuleerde: “Wat voor samenleving willen we voor onze kinderen?”

Prof. Küng zette de toon (tekst van zijn doorwrochte betoog in Trouw van 13 mei). Heel overtuigend toonde hij de noodzaak aan van een gemeenschappelijk ethos: “Juist een christendemocratische partij zou het tot haar primaire en dringende geestelijke en cultuurpolitieke taak moeten rekenen, het ethische bewustzijn te veranderen. Want: uiteindelijk houdt alleen een gemeenschappelijk ethos de moderne samenleving bij elkaar.”

De kernwoorden van het CDA zijn: gerechtigheid, solidariteit, verantwoordelijkheid en rentmeesterschap. Tijdens de discussie werd terecht gewezen op de moeilijkheid van de toepassing van de aanvaarde normen. Een enkel voorbeeld.

Wanneer gerechtigheid en solidariteit ernstig genomen worden, dan betekent dit o.a. dat er naar gestreefd wordt om de sterkste schouders ook de zwaarste lasten te laten dragen. Maar in werkelijkheid zien we dat daar niet veel van terecht komt. Ook in onze samenleving wordt de kloof tussen arm en rijk groter. Enerzijds is er sprake van een toenemende druk op de minima, anderzijds zien we - vooral door toedoen van de VVD - een sterke terughouding ten aanzien van een beleid gericht op een meer rechtvaardige inkomensverdeling.

Is het niet een ongehoord schandaal dat tal van vermogende Nederlanders op vrijwel 'legale' wijze ontkomen aan fiscale verplichtingen? Zowel 'respectabele' banken als belastingadviseurs wijzen de weg naar listig uitgedachte constructies. Het gevolg is dat de lasten afgewenteld worden op de zwakkere groepen.

Natuurlijk zegt dit iets over de morele gesteldheid van mensen die zichzelf als 'fatsoenlijk' zien. Maar is het in onze geïndividualiseerde samenleving niet zo dat de gelegenheid de dief maakt? Schiet een overheid niet ernstig tekort wanneer zij de gelegenheid schept?

Waarom pakt het CDA, samen met anderen die gerechtigheid en solidariteit zijn toegedaan, de koe niet bij de horens? Kortom: aanzwengelen van het debat over de hypotheekrente-aftrek, bevordering van een internationale actie tegen de belastingparadijzen.

Een enkele keer klonk in de disussie op het symposium teleurstelling door over de in de afgelopen jaren gegroeide afstand tot de kerken. Maar wordt dan nog steeds niet beseft dat tal van kerkleden zich in het verleden van het CDA hebben afgekeerd omdat daarin - met alle begrip voor de noodzaak van het sluiten van compromissen - veel te weinig ernst wordt gemaakt met de door het Evangelie geïnspireerde uitgangspunten? In tal van kerken is de bezinning op gerechtigheid, vrede en behoud van de schepping op gang gekomen en heel wat verder gevorderd dan tot dusverre in het CDA. Geen wonder dat velen hun toevlucht zochten in de meer progressieve partijen en bij organisaties die - ook al zijn ze niet gestoeld op 'evangelische basis' - meer ernst maken met de vertalingvan het Evangelie in de praktijk.

Verbreding

Zowel door Küng als door de Belgische oud-premier Martens is gewezen op het grote belang van een samenwerking tussen 'gelovigen' en 'niet-gelovigen' op basis van gemeenschappelijke waarden. Van harte hoop ik dat in de komende maanden ook hier in Nederland een intensieve discussie gevoerd wordt over deze zo noodzakelijke 'verbreding' van de basis.

Waarom zou in onze pluriforme samenleving niet een platform tot stand kunnen komen waarop allen samenwerken die uitgaan van de menselijke waarden zoals Küng die definieerde? Er zijn heel veel moslims, hindoes, humanisten en anderen die diep doordrongen zijn van de noodzaak om de kernwoorden van gerechtigheid, solidariteit, verantwoordelijkheid en rentmeesterschap te vertalen in de politieke praktijk.

Met grote kracht rolt nu een in hoofdzaak door economische motieven geleide bulldozer over onze samenleving heen. De eenzijdige verheerlijking van het vrije-marktdenken en de versmalling van de mens tot 'homo economicus' voert tot een jungle waarin tal van mensen tussen de wielen raken. Tal van instellingen, de kern van een civiele samenleving, worden met ondergang bedreigd. In het verschiet ligt een ont'waarding' van de mens, een ontmenselijking.

Deze tendens kan uitsluitend gekeerd worden door het tot stand komen van een hartelijke samenwerking tussen alle mensen voor wie het leven nog 'waarde' heeft, omdat zij 'waarden kennen' die meer zijn dan 'economie'.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden