Persoonlijke verhalen van Arnhemse verzetsstrijders in kaart gebracht

De familie Deus, met linksonder zoon Albert. Beeld Airborne Museum

Vanaf 2 maart zijn in Oosterbeek de verhalen te zien van verzetsstrijders die de geallieerden hielpen bij de Slag om Arnhem.

Het verduisteren van voedsel dat voor de bezetter was bestemd, om dat aan onderduikers te geven. Het saboteren van spoorwegverbindingen en viaducten. In de periode rond de Slag om Arnhem, de veldslag in september 1944 waarin het de geallieerden uiteindelijk niet lukte een aantal cruciale bruggen in handen te krijgen, kwam ook het verzet in Arnhem tot een hoogtepunt.

Dat verzet was er niet van de een op de andere dag en het was zeker niet ongeorganiseerd: al langer waren inwoners van Arnhem en omgeving actief in hun verzet tegen de bezetter.

Wie zaten er in het verzet, hoe kenden ze elkaar, hoe boden ze precies hulp en wat waren hun dilemma's? In de tentoonstelling 'Het Netwerk', vanaf morgen te zien in het Airborne Museum maken theaterdecors, filmbeelden, maar ook persoonlijke bezittingen en audioverhalen dit verborgen stuk van de geschiedenis zichtbaar.

Tim Streefkerk deed voor het Airborne Museum onderzoek naar het verzet en de verbindingen die er waren tussen mensen. Op Sherlock Holmes-achtige wijze zochten hij en zijn collega's naar de verhalen en verbanden. Zo werden onder meer op zolders documenten gevonden, gesprekken gevoerd en via handtekeningen op briefjes werden mensen aan elkaar gekoppeld. Zo werd zo goed mogelijk het Arnhemse verzet in kaart gebracht.

Broeinest

Persoonlijke verhalen voeren de boventoon in de tentoonstelling. Zoals het verhaal van Bert Deuss die als arbeider bij de AKU-fabriek werkte, een broeinest van verzet zo bleek later. Deuss evacueerde militairen na de Slag om Arnhem naar onderduikadressen. 

Hij saboteerde viaducten en speelde informatie door. Hij was een kameraad van Piet Kruyff, een van de bekendere verzetsleiders uit Arnhem, die ook bij de AKU werkte. Streefkerk: "Het lijken soms individuele acties, maar dat is niet zo. Mensen kenden elkaar via het werk, waren vrienden of familie."

Eigenlijk is maar een topje van de ijsberg te zien op de tentoonstelling, zegt Streefkerk. Jongeren werden actief als koerier, ambtenaren verzetten zich en zelfs kinderen hielpen soms mee. "Aan het einde van de tentoonstelling vallen er puzzelstukken in elkaar, die samen een groter geheel vormen."

Voor Albert Deuss, de zoon van Bert Deuss, een belangrijk moment. Het gezin Deuss - vader, moeder en drie kleine jongens - werd tegen het einde van de oorlog van onderduikadres naar onderduikadres gebracht omdat de Duitsers wisten dat vader bij het verzet zat. "Ik was nog een dreumes dus heb er geen feitelijke herinneringen aan. Wel heb ik de spanning gevoeld."

Sluitstuk

Pas toen zijn vader in de jaren negentig zijn herinneringen opschreef voor zijn kinderen, spraken ze over het verzet. Het boekwerk en originele handgeschreven documenten verdwenen naar zolder en zijn nu overgedragen aan het museum. "Met deze tentoonstelling komt er eindelijk waardering voor de rol die mijn vader en anderen hebben gespeeld. Vaak jonge mannen met gezinnen die hun leven én dat van hun vrouw en kinderen waagden, omdat ze vonden dat ze iets moesten doen", zegt hij geëmotioneerd. "Voor mij is dit het sluitstuk, ik denk dat ik het nu los kan laten."

Lees verder onder de foto

Spoorviaduct Schaapsdrift in Arnhem (hier op een foto uit 1945), dat op 16 september 1944 door het verzet werd gesaboteerd. Beeld Airborne Museum

Jaar van Verzet

De tentoonstelling 'Het Netwerk' is gerealiseerd in het kader van het 'Jaar van Verzet', een initiatief van het platform WO2. Gedurende dit jaar wordt in heel het land extra aandacht besteed aan de rol van het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog als historisch verschijnsel én als bron van inspiratie. Er is aandacht voor uiteenlopende facetten zoals stakingen, hulp bij onderduiken en de ondergrondse pers.

In Trouw zijn vele verhalen verschenen over het verzet, onder meer die over verzetsstrijder Douwe Meijer, die in de oorlog betrokken was bij een overval op het distributiekantoor in Arnhem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden