Personeel sociale werkvoorziening fel tegen nieuwe wet

Onder druk van de Tweede Kamer heeft minister Melkert de invoering van de nieuwe Wet sociale werkvoorziening vorige week moeten uitstellen, tot 1 januari 1998. De kou is even uit de lucht, maar in de 122 'werkschappen' rommelt het flink. Tijdens een manifestatie in Utrecht uitten leden van de ondernemingsraden ('ovo's') van de sociale werkplaatsen hun ongenoegen over de plannen van Melkert.

Gisteren bezochten ruim 150 WSW'ers een landelijke manifestatie over de nieuwe WSW-wet. De dag met de wat ironische titel 'handicap als marktwapen' had eigenlijk een protestbijeenkomst moeten worden. Maar eind vorige week besloot minister Melkert tot uitstel van de wet nadat de AbvaKabo had gedreigd met juridische stappen. “Melkert is nu nog de werkgever van de WSW' ers. We kunnen er natuurlijk niet mee akkoord gaan dat hij verslechteringen in de arbeidsvoorwaarden doorvoert zonder met de vakbond te overleggen”, aldus een boze AbvaKabo-bestuurder H. Leerentveld. Ook de Vereniging van Nederlandse gemeenten en de Gehandicaptenraad hebben felle kritiek op de nieuwe wet laten horen.

Als het aan minister Melkert ligt, wordt het budget van de Sociale werkvoorziening bevroren. De tekorten moeten door de gemeenten worden aangevuld, en die gemeenten krijgen ook de zeggenschap over wie in de sociale werkplaatsen aan de slag mag. De werknemers moeten verplicht terug naar een 32-urige werkweek - met verlies van inkomen - en nieuwe WSW'ers krijgen de eerste twee jaar maximaal het wettelijk minimumloon uitbetaald.

De nieuwe wet dient duidelijk bezuinigingsdoelen. Vreemd is dat niet, de sociale werkvoorziening kost jaarlijks zo'n 3,5 miljard gulden. Maar er verandert veel meer. Zo voorziet de wet in een nieuwe indeling van de werknemers. Alleen mensen die volledig aangewezen zijn op aangepast werk en bijbehorende voorzieningen houden recht op een plaats in de sociale werkplaats. Wie slechts 'sociaal gehandicapt' is, door geestelijke problemen of een strafblad bij voorbeeld, moet aan het werk in een Melkertbaan.

Discriminatie

Joke van Zanten, werkzaam bij Pauw bedrijven in IJsselstein, vindt het op zichzelf goed dat langdurig werklozen 'met een vlekje' via gewone Melkertbanen aan het werk komen. Maar zij is bang dat dat ten koste gaat van de sociale werkvoorziening. En de arbeidsvreugde wordt er niet groter op als je niet boven het wettelijk minimum uitkomt. “Het is met 1600 gulden moeilijk om zelfstandig te wonen, zeker als je extra voorzieningen nodig hebt. Je hebt dezelfde kosten als ieder ander, of zelfs meer, maar genoeg verdienen kun je niet. Ik vind dat eigenlijk discriminatie van de gehandicapten.”

“De sociale werkplaatsen zijn straks dus nog alleen voor mensen die zwaar gehandicapt zijn”, bromt R. van Lieshout, werknemer bij het groenvoorzieningsbedrijf Helzo in Helmond. “De categorie die het meest produceert wordt eruit gezeefd. Die komt dan in Melkertbanen terecht. Dat is wel leuk voor hen, maar mensen met Melkertbanen staan nú al ons werk te doen in Helmond.”

Veel sociale werkplaatsen zijn het stadium van zakjes plakken voorbij, en opereren als bedrijf op de commerciële markt. Een aantal sociale werkplaatsen in Limburg is al gefuseerd en verzelfstandigd. Als de gemeenten voortaan moeten opdraaien voor de (vaak aanzienlijke) tekorten, zal de druk om bedrijfsmatig te werken nog groter worden, denkt Van Lieshout. “Maar dat is moeilijk als je de meest productieve werknemers naar Melkertbanen ziet vertrekken.”

Terug

Niet alleen de meest productieve krachten, maar ook de zwaarst gehandicapten zullen uit de sociale werkvoorziening worden gedrukt, vreest M. Wurzer van DSW-Rijswijk. “Je moet natuurlijk geld verdienen, als dat kan. Maar pas nou op dat je de zwakkeren niet terugstopt in de situatie waar ze jaren tegen hebben gevochten.”

Wurzer, die licht spastisch is, werkte zich in 25 jaar op tot meewerkend voorman. “De laatste jaren werd je eindelijk eens met extra inkomen beloond als je je verder bekwaamde in je werk. Want dat je een handicap hebt, betekent niet dat je niks kunt. Straks zijn we weer terug bij af. Je kunt je inspannen wat je wilt, meer verdienen dan een minimum zul je nooit.”

De nieuwe wet kan, samen met de eis bedrijfsmatig te werken, volgens Wurzer zelfs funest uitwerken voor de zwaarste categorie gehandicapten. “Dat ze gaan denken: hier hebben we iemand die lekker produceert, laat die vent in die rolstoel maar thuis zitten.”

Volgens de nieuwe wet zullen de gemeenten de 'indicatiestelling' voor de WSW overnemen van het Rijk. Maar ook de financiële risico's. In plaats van Den Haag moeten de gemeenten opdraaien voor de exploitatietekorten, die soms in de miljoenen guldens lopen. “We hopen het uitstel te kunnen gebruiken, om Melkert te overtuigen dat hij in de risico's zal moeten delen”, zegt Artho Janssen, beleidsmedewerker bij de VNG.

De Gehandicaptenraad heeft weer andere verlangens. Beleidsmedewerker Eelco Tasma: “Het is goed dat de Sociale werkvoorziening terug gaat naar zijn oorspronkelijke doel: voorzien in werk voor gehandicapten. Maar er moet een vorm van functiebeloning blijven, en het lijkt ons ook dat de gemeenten niet de aangewezen instantie zijn om te bepalen wie in de sociale werkvoorziening komt en wie niet. Daar moet een onafhankelijke instantie voor komen.”

Nu de Tweede Kamer om meer tijd heeft gevraagd om tot een zorgvuldige afweging te komen, kan de wet wellicht nog wat worden bijgeschaafd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden