Personeel sigarettenfabriek overdonderd Geworteld in Den Haag: je moet een emotionele barrière door

DEN HAAG - Het doet onwezenlijk aan: in de bedrijfshal waar tot donderdag nog druk werd gewerkt om de nieuwe tabaksinstallatie te plaatsen, heerst volledige rust. De nieuwe machines blijven in hun kratten; het doorbreken van twee vloeren voor een zeventien meter hoge pers is volmaakt zinloos geworden.

Voorzitter Pieter Leendertse van de ondernemingsraad van sigarettenfabriek Rothmans in Den Haag staat er wat beteuterd bij. Tot afgelopen donderdag was de bouw van de burley treatment facility voor de 160 werknemers het aanschouwelijke bewijs dat de fabriek nog wel een paar jaar open zou blijven. Maar tabaksmultinational Rothmans beschikte anders: de Haagse fabriek (vooral bekend onder de oude naam Ed. Laurens) gaat dicht. Als het aan de directie ligt, al per januari 1995.

De produktie van onder meer Caballero, Rothmans, Pall Mall, Peter Stuyvesant en Dunhill wordt uit kostenoverwegingen geconcentreerd in de fabriek in Zevenaar. De 160 werknemers van Rothmans Den Haag behouden hun baan, als ze bereid zijn te verhuizen naar Zevenaar. Daarmee lijken ze beter af dan de talloze collega's in de industrie die de afgelopen jaren werkloos zijn geraakt.

Dat is voor veel Rothmans-werknemers vooralsnog een schrale troost. Verhuizen naar Zevenaar is al ingrijpend genoeg, maar niemand kan garanderen dat ze daar ook op langere termijn verzekerd zijn van werk.

Een echt alternatief is er evenmin. De industriële bedrijvigheid staat in de regio Den Haag op een laag pitje en biedt nauwelijks banen. Met de Rothmans-werknemers is het al niet anders dan met andere industrieën: lange dienstverbanden, specifiek geschoold voor het bedrijf en daardoor weinig kans op ander werk.

Verhuizen zal voor de meeste werknemers (OR-voorzitter Leendertse verwacht 60 tot 70 procent) de enige uitweg zijn. “Dan heb je het wel over een kleine volksverhuizing van zo'n achthonderd mensen, als je partners en kinderen meerekent.”

In een schaftlokaal bespreken vijf werknemers de mogelijkheden. De emoties van het eerste moment zijn wat geluwd, al is de spanning nog van de gezichten af te lezen. De werknemers hebben de afgelopen dagen met ouders en vrouwen gesproken over verhuizen en wat daar allemaal bij komt kijken: het huis verkopen, weg van familie, vrienden en kennissen, de partner die een nieuwe baan moet vinden, de kinderen een nieuwe school.

Geen enkele werknemer heeft de knoop al durven doorhakken. Ze gaan wel mee met de 'kijkdagen' die Rothmans vanaf volgende week in Zevenaar organiseert. “Misschien kan Rothmans zorgen voor een bedrijfsauto of een busje, zodat we op en neer kunnen rijden. Als we dan in Zevenaar onze baan verliezen, kunnen we hier in Den Haag proberen wat anders te vinden”, oppert er een.

Directeur Emiel Eckstein staat open voor suggesties, maar dagelijks vijf uur reizen lijkt hem toch wat al te gortig. “Ik kan me zo'n reactie heel goed voorstellen. Heel veel mensen hebben hun wortels hier en dan is het een vreselijk moeilijk besluit om te gaan verhuizen. Je moet een emotionele barrière door. Maar als je werkgelegenheid belangrijk vindt, is het verplaatsen van de produktie wel het verstandigste wat we nu kunnen doen. Als we langer wachten, vissen we in Zevenaar achter het net.”

Ook in de tabaksindustrie is schaalvergroting de aangewezen weg om de kostprijs te verlagen. In zo'n strategie is geen plaats meer voor een fabriek die jaarlijks 5 miljard sigaretten produceert.

Het is de bedoeling dat de Rothmans-fabriek in Zevenaar, waar nu al 850 mensen werken, de jaarproduktie gaat opvoeren van 20,5 naar 32 miljard sigaretten. Op deze schaal denkt het bedrijf zich beter te kunnen handhaven in een markt waarin de marges steeds krapper worden.

Rothmans maakte donderdag ook bekend dat de fabrieken in Berlijn (650 werknemers) en het Belgische Edegem (280 werknemers) dichtgaan. Het lot van deze werknemers is nog onduidelijk. De betrokken vakbonden hebben afgesproken pas akkoord te gaan met sluiting van Rothmans Den Haag, als de sociale gevolgen voor Berlijn en Edegem naar behoren zijn geregeld. Werknemers van de verschillende vestigingen mogen niet tegen elkaar worden uitgespeeld, zo is de les uit de BAT-affaire.

Bij de sigarettenfabriek BAT in Amsterdam kwamen de werknemers uiteindelijk alleen te staan omdat hun Belgische collega's akkoord gingen met het verplaatsen van de produktie naar Brussel. Zo ver willen bonden en ondernemingsraden het bij Rothmans niet laten komen.

De afzet van sigaretten staat al langere tijd onder druk door de voortdurende accijnsverhogingen en de campagnes om roken te ontmoedigen. De geschiedenis van de fabriek in Den Haag (opgericht in 1921) toont dat duidelijk aan.

In de jaren zestig werkten er nog zo'n achthonderd mensen die jaarlijks acht miljard sigaretten maakten. Het toenmalige Ed. Laurens draaide vrijwel uitsluitend op de fameuze Caballero-sigaret (zonder filter) die - zo gaat het verhaal - zo goed verkocht dat een cellofaanverpakking overbodig was. Caballero bestreek meer dan 40 procent van de Nederlandse markt.

Anno 1994 staat zij overigens nog op de vierde plaats van meest gerookte sigaret, na Marlboro, Camel filter en Peter Stuyvesant. Het Rothmans-concern is met een aandeel van 38 procent marktleider in Nederland.

Rothmans heeft, behalve met de gevolgen van hogere accijnzen en de anti-rookcampagnes, ook te maken met een dalende omzet in Frankrijk en Italië, de belangrijkste exportmarkten. De prijzenoorlog die Philip Morris (Marlboro) twee jaar geleden in de Verenigde Staten heeft ontketend, is naar Frankrijk overgewaaid.

In Italië heeft Rothmans bijzonder veel last van de sigarettensmokkel. Die heeft sinds de staking vorig jaar bij het Italiaanse staatsbedrijf Seita een flink en blijvend deel van de markt in handen.

Oost-Europa leek na de val van de Berlijnse Muur in 1989 uitkomst te bieden voor de tabaksindustrie. Eckstein: “De export naar de vroegere Oostbloklanden was gigantisch; we konden het niet aanslepen. Orders van honderden miljoenen sigaretten per maand. Maar ik heb toen al gezegd dat je daar niet op kon bouwen, ik geloofde niet dat er continuïteit in zat. En helaas heb ik gelijk gekregen.”

Rothmans is daar zelf mede debet aan. In Polen en Rusland zijn joint ventures opgericht die voor Oost-Europa produceren. Het zijn deze fabrieken die de werknemers in Den Haag onzeker maken over hun toekomst.

Voorlopig zal 'Zevenaar' ook sigaretten voor Oost-Europa gaan maken, maar als de fabrieken in Polen en Rusland goed draaien, kan dat in Zevenaar banen gaan kosten. OR-voorzitter Leendertse is minder pessimistisch. “Onze mensen zijn in Zevenaar keihard nodig.” Directeur Eckstein beaamt dat, zeker gezien de inzet van zijn mensen. “Drie jaar geleden waren er nog 65 manuren nodig om een miljoen sigaretten te maken, nu nog maar 38. Ik hoop echt dat er veel mensen meegaan, want hun know-how en inzet kunnen we heel goed gebruiken.”

De ondernemingsraad heeft meer problemen met de termijn waarop de fabriek in Den Haag dichtmoet. “Januari volgend jaar is absurd snel. Dat moet zeker april of mei worden. Je moet mensen de tijd geven om alles goed te regelen. Iemand die nu op zijn fietsje naar de fabriek komt voor de tweeploegendienst, zal in Zevenaar een auto moeten hebben omdat ze daar drie ploegen draaien. Niemand is erbij gebaat, als de zaak nu wordt geforceerd; dan gebeuren er ongelukken. Tussen Den Haag en Zevenaar op en neer rijden, dat hou je misschien drie of vier weken vol.”

Werknemer Jan Bruggen roert in een bak met tabak voor de Caballero-lijn. Hij is een van de achttien oudere werknemers die van een speciale vut-regeling voor 55 jaar en ouder gebruik kunnen maken. “Ja, je kunt wel zeggen dat ik er goed uit spring. Bij de vorige reorganisatie kwam ik twee maanden tekort om met de vut te kunnen, maar nu kan ik dat wel.” Over de hoogte van de uitkering verkeert hij nog in het ongewisse. “Daar moeten ze nog over onderhandelen, geloof ik.” De ondernemingsraad vindt de uitkering voor 55-jarigen (78 procent netto van het laatsverdiende salaris) te mager.

Directeur Eckstein stelt zelfverzekerd dat het 'sociale begeleidingsplan' tot de beste van Nederland behoort. Alle kosten voor het verhuizen en opnieuw inrichten van de woning komen voor rekening van Rothmans. “We zijn gelukkig geen armlastig bedrijf en doen er alles aan om de pijn te verzachten.” OR-voorzitter Leendertse erkent dat “Rothmans voor zijn mensen zorgt”, al moeten er nog wat oneffenheden worden gladgestreken. Steun vinden de werknemers vooral bij elkaar. “Het is een klein bedrijf, dus je kent iedereen, een beetje het idee van een familie. Daardoor voel je je wel gesterkt. We zitten allemaal met dezelfde problemen: hoe kom je aan een huis, kun je je schoolgaande kinderen halverwege het schooljaar verkassen, vindt je partner een andere baan?”

Buiten schept een magazijnmedewerker met 32 dienstjaren even een luchtje voor de loods waar hij nog een paar maanden zal werken. De rook van zijn sigaret verwaait in de wind.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden