Pers straks niet alleen uit raadszaal verdwenen

Kranten moeten steeds leuker en korter berichten. Daarmee dreigt het einde van de journalist als waakhond.

Alwin Kuiken stelt in Trouw van 24 juni vast dat de lokale politiek door steeds minder schrijvende journalisten wordt gevolgd. Twee dagen later meldt Willem Schoonen in zijn hoofdredactionele brief droogjes dat hij daar niet vrolijk van wordt. Heel kort stelt hij zichzelf de vraag of aanwezigheid bij raadsvergadering wel de maat der dingen moet zijn, maar tot een antwoord komt hij niet. Welnu, dat is ze niet. Kuiken en Schoonen gaan er bovendien aan voorbij dat het ook een bewuste keuze van journalisten kan zijn om raadsvergaderingen maar te laten schieten.

Decennialang heeft met name de regionale pers de gemeenteraadsvergadering ten onrechte verheven tot hoogmis van de lokale democratie. Daar in die raadszaal zou het democratisch proces zich eens per maand afspelen en als de waakhond ergens zijn gezicht zou moeten laten zien, dan was het wel daar, in die mooiste zaal van het gemeentehuis. Doorgaans viel er geen basismateriaal voor de Pullitzerprijs te halen; de artikelen hadden meer weg van notulen dan van doorwrochte journalistieke producties. Als alle geachte afgevaardigden maar evenredig geciteerd werden, dan was het werk naar aller tevredenheid weer verricht. Geen wonder dat die maandelijkse zitting weinig opleverde, want het voorwerk was al gebeurd in commissies, wandelgangen en achterafkamertjes. Dáár moet de waakhond rondsnuffelen, dáár speelt het politieke spel –en daarmee het democratisch proces– zich af. Geen ramp dus als de journalist de raadsvergadering uit zijn agenda schrapt.

Maar er is meer. Inmiddels is de lezer veranderd, is de krant op klein formaat uitgekomen en hebben uitgevers de omvang van redacties drastisch ingekrompen. Om met dat eerste te beginnen: de lezer wil snel, kort en bondig geïnformeerd worden over voor hem ter zake doende dingen en heeft geen zin in ellenlange verslagen van saaie vergaderingen. Dat komt goed uit, want daar heeft het compacte formaat van zijn krant ook geen ruimte voor. De dagbladjournalist moet meer dan vroeger rekening houden met de wensen van zijn lezers. Dat betekent dat hij zich bij het bepalen van zijn onderwerpen meer afvraagt welke aspecten voor zijn lezer van belang zijn. Zijn manier van schrijven is ook veranderd: hij kiest voor korte, scherpe formuleringen en komt snel tot het punt dat hij wil maken. Dit alles, gevoegd bij het feit dat de journalist minder collega’s heeft, leidt geregeld tot de beslissing om een ander onderwerp te kiezen dan die plichtmatige raadsvergadering. Alleen als er vuurwerk te verwachten is (meestal hebben we het dan over een burgemeester of wethouder die het veld zal moeten ruimen), zijn alle verloven ingetrokken.

Aanwezigheid bij raadsvergaderingen is dus zeker niet maatgevend. Voor een goed functioneren van de (regionale) dagbladjournalistiek zijn twee vragen veel belangrijker. Eén: is met name de schrijvende journalistiek zowel in omvang als in kwaliteit nog wel sterk genoeg om haar taak als waakhond van de democratie te vervullen? En twee: leidt de angst om lezers met al te veel serieuze informatie weg te jagen niet tot een overdaad aan entertainment, infotainment, gezelligheid en onderwerpen waar trefwoorden als ‘leuk’ en ‘emotie’ aan vast moeten kleven? Deze vragen zijn in feite oorzaak en gevolg. Waar goede journalistiek om bedrijfseconomische redenen het loodje legt, ontstaat immers een gat dat niet door andere media wordt ingevuld. Maar ook waar goede journalistiek uit lijfsbehoud kiest voor oppervlakkige, luchtige onderwerpen, ontstaat een leemte. Vooral de schrijvende, regionale journalistiek wordt bedreigd in haar omvang en kwaliteit en dreigt daardoor haar taak als waakhond volledig te verliezen. Weldra is de schrijvende journalist niet alleen uit de raadszaal verdwenen. Het is weinig hoopgevend dat die teloorgang buiten de beroepsgroep slechts smalend (’weg met de dodebomen-media’) of schouderophalend (’is er te weinig markt voor, dan moet het maar sneuvelen’) wordt bezien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden