Perfectie vraagt tijd en arbeid

Marilyn Monroe reageerde op de camera als een bloem die opengaat voor de zon. Mannen wisten zich vaak geen raad met haar: actrice, nimf, seksbom, muze, femme fatale en nog veel meer.

Misschien wel een typische mannenvraag zou Hugo Camps aan Marilyn Monroe willen stellen. Hoe doe je dat, zo oogverblindend mooi zijn? 'Want er zit ook arbeid in schoonheid.'

Omdat Monroe (1926-1962) de camera altijd alles liet zien, kan de Belgische columnist haar in het inleidende essay van het boek 'Marilyn Monroe en de camera' zo precies beschrijven. De goddelijkheid van haar vlezige mond, de superieur glanzende huid, haar erotische provocaties en haar vaak speelse tristesse. Maar Monroe doorgronden, is onmogelijk. 'De sluier achter haar naaktheid' veroorzaakt dat 'mysterie van het onuitsprekelijke', schrijft hij even gedragen poëtisch als hij spreekt.

De foto's in dit boek laten zien dat ook mannen zich vaak geen raad weten met Monroe, die 'actrice, zangeres, nimf, femme fatale, muze, seksbom, weduwe, en nog zoveel meer'.

Schrijver Truman Capote verkrampt als hij haar aandacht verliest terwijl ze dansen. Ze ziet alweer een andere man, of een cameralens. Honkballer Joe DiMaggio leidt zijn bruid het stadhuis uit, maar niet naar de toekomst die hij in gedachten had. Na negen maanden werd het huwelijk ontbonden omdat hij niet kon verdragen hoe ze de wereld bleef uitdagen. De heren die haar op premières begeleiden, verbleken in het geflits of vallen weg in de schaduw. Alleen toneelschrijver Arthur Miller blijft fier overeind. Een man waar ze letterlijk tegenaan leunt.

Waar zoekt een hulpeloze man een verklaring voor de betovering? In de arbeid, de krultangen, de gymoefeningen. Zo schreef Life-fotograaf Philippe Halsman dat Monroe urenlang kon bezig zijn met lippen bijstiften, oogschaduw corrigeren, het in vertwijfeling brengen van de mensen die op haar wachtten. Hij legde vast hoe ze naar eigen zeggen met fitnesshalters 'de zwaartekracht te lijf ging' om geen bh nodig te hebben.

Schoonheid heeft een praktische kant, suggereerde de actrice in 1960 in tijdschrift Marie Claire. 'Mensen haasten zich te veel. Daarom zijn ze zo nerveus en ongelukkig, met hun levens en met zichzelf. Hoe kun je onder die omstandigheden perfect zijn? Perfectie vraagt tijd.'

Maar als je in het fotoboek terugbladert in de tijd zie je dat de jonge Monroe, bijvoorbeeld op Tobey Beach, Long Island, 1949, mooi is op een onbevangen, vanzelfsprekende en spontane wijze. Helemaal vanzelf, en daardoor onverklaarbaar. Haar vriendin Jane Russell begreep het toen ze schreef dat Marilyn op de camera reageerde als een bloem die opengaat voor de zon.

Op dat strand leek ze nog meer op haar oude ik, Norma Jeane, dan op de iconische Marilyn Monroe die volgens Camps onsterfelijk is voor haar tijdgenoten, zoals hijzelf. Hij prijst zich gelukkig dat ze niet meer leeft.

Vandaag zou Marilyn Monroe een vrouw van diep in de tachtig zijn geweest, schrijft hij. 'De gedachte aan haar langzame versterving alleen al is onverdraaglijk. Van Brigitte Bardot en Claudia Cardinale kan je het hebben, oud worden tot een steengroeve. Voor Marilyn zou het niet minder dan blasfemie zijn geweest. Alleen al bij de gedachte aan zo'n laf permanentje zou ik uit het raam gesprongen zijn.' Het is alsof hij zijn bewondering uitspreekt en tegelijkertijd verraadt. Een Monroe die niet langer lijkt op zijn idee van Monroe, is niet te verdragen.

Zelf kon ze niet tevreden zijn met het beeld dat van haar bestond. Dat bewijst de foto van Eve Arnold uit 1952 waarop Monroe onder een boom 'Ulysses' leest van James Joyce. Ze heeft het boek al bijna uit.

Volgende maand gaat 'My Week With Marilyn' in première in New York, een speelfilm waarin de opkomende steractrice Michelle Williams Monroe speelt op een filmset in Engeland, 1956. Schoonheid en intellect vormen ook nu nog een lastige combinatie.

Williams: "Ik wilde nooit mooi zijn omdat ik al vroeg het idee had dat mensen je niet serieus nemen als dat het enige is." Daarom verborg ze zich vaak, zoals toen ze in 'Brokeback Mountain' de huisvrouw van een cowboy speelde. In deze film staat ze zichzelf toe te stralen, omdat haar rol dat verlangt. Iedereen zal zich even afvragen 'of het lijkt'. Hoe zinloos, als je in deze 152 foto's ziet dat Monroe zelf steeds anders was.

'Marilyn Monroe en de camera: 152 foto's uit de jaren 1945-1962', mmv Jane Russell en Hugo Camps, uitgeverij de Bezige Bij. ISBN 9789055448760, prijs 49,90 euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden