Review

Perfecte uitvoering Couperins mis

François Couperin schreef twee grote cyclische orgelwerken: een mis voor gebruik in parochiekerken en een mis voor gebruik in kloosters. Zelden wordt zo'n mis compleet uitgevoerd. Dat kan ook alleen als deze liturgische muziek in de oorspronkelijke opzet wordt uitgevoerd, namelijk in afwisseling met de gezongen gregoriaanse mis-onderdelen.

Maandag vond een dergelijke integrale uitvoering plaats van Couperins 'Messe à l'usage ordinaire des Paroisses', als openingsconcert van de Internationale Orgelweek Vlaardingen in de Grote Kerk. Op zich was dit al een opmerkelijke gebeurtenis in een Nederlands Hervormde kerk. Want door de volledigheid en de kwaliteit kreeg de uitvoering van deze 'Mis voor gebruik in Parochiekerken' bijna de intensiteit en wijding van een kerkelijke viering. Priester en altaar ontbraken weliswaar, maar het publiek luisterde vol eerbied. Opvallend vol was de kerk trouwens voor een dergelijk toch bepaald niet lichtvoetig programma en opmerkelijk veel kenners en organisten waren op deze unieke gebeurtenis afgekomen.

Alles zat ook mee in de concertante celebratie. In de eerste plaats het orgel. Franse orgelliteratuur uit de 17de en 18de eeuw vraagt om zulke specifieke registraties, dat ze eigenlijk niet verantwoord vertolkt kan worden op niet-Franse instrumenten. Het grote, 18de-eeuwse orgel in de Vlaardingse Grote Kerk is weliswaar niet van Franse makelij, maar de Zuid-Nederlandse Pieter van Peteghem richtte zich in de factuur en dispositie nagenoeg volledig op de Franse school. Vandaar dat al die door Couperin en zijn tijdgenoten zo strikt vastgelegde registratievoorschriften in Vlaardingen probleemloos kunnen worden gerealiseerd: het heldere, slanke 'plein jeu' met alle grondstemmen en mixturen, het brede en schetterende 'grand jeu', bestaande uit alle tongwerken en de talloze soloregistraties met cromorne, voix humaine, tertsregisters en de vele andere karakteristieke kleuren.

Hoewel de partituren van Couperin niet erg ingewikkeld ogen, is buitengewoon veel stijlkennis vereist om ze overtuigend tot klinken te brengen. Organist Jean Boyer, vanouds een van de vaste solisten en docenten in dit Vlaardingse festival, is zo iemand. Het voor andere organisten wellicht ietwat weerbarstige Van Peteghem-orgel bespeelt hij met een distinctie en verfijning die door weinigen geëvenaard wordt. Zijn articulaties, de talloze versieringen en de bij deze stijl horende ritmische vrijheden ten opzichte van de partituur klinken volstrekt natuurlijk, alsof het niet anders kan. Aangenaam aan deze Fransman is dat hij niet zo snel en jachtig speelt als veel van zijn landgenoten.

Deze kwaliteiten vielen al op bij de concerten die Jean Boyer eerder al te Vlaardingen gaf. Dit keer kreeg het concert een meerwaarde door de medewerking van de zeven zangers van de Schola Cantorum uit Sint-Niklaas onder leiding van Ronny Plovie. Met een goede zuiverheid en een verstaanbare dictie zongen zij afwisselend met de relatief korte orgelsolo's de bijbehorende gregoriaanse strofen in de zogeheten alternatim-praktijk. Qua timing reageerden organist en Schola perfect op elkaar. Dat kon alleen maar dankzij de registrant die tijdens de vaak zeer korte gezongen delen razendsnel en geluidloos de nieuwe registerstand wist uit te trekken.

De verdeling van zang en orgelverzen bleek evenwichtig. Na het ietwat brokkelige Gloria zwijgt het orgel wat langer als het koor alleen het Graduale, Alleluia en Offertorium uitvoert. Vervolgens komt het orgel weer wat uitvoeriger aan bod in het Offertoire, waar de sober componerende Couperin het meest uitpakt en laat horen gevoel voor grotere vormen te hebben.

Hopelijk maken de organisatoren van de Vlaardingse Orgelweek er een traditie van zo'n mis integraal uit te voeren en kunnen in volgende jaren bijvoorbeeld ook Couperins 'Mis voor gebruik in kloosters' of de werken van de onvolprezen De Grigny op een dergelijke liturgische wijze worden uitgevoerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden