Perfecte mix van glamour en filmkunst

Het filmfestival van Cannes is al zeventig jaar één van 's werelds grootste glamourevents, en blijft toonaangevend in de selectie van de beste films. Vandaag opent de jubileumeditie.

Het last minute eerbetoon aan Prince is gereed, een grootschalige antiterreur- oefening geleid door een Israëlische ex-generaal zit erop, Hollywoods 'fine fleur' is in aantocht. Het filmfestival van Cannes kan weer beginnen.

Vorig jaar selecteerde 's werelds belangrijkste filmfestival als openingsfilm een bescheiden Frans drama. Met Woody Allens 'Café Society' koos het dit jaar traditiegetrouw voor Amerikaanse glamour. Sinds de eeuwwisseling is dat min of meer de regel, al gaat die traditie verder terug. Voor Woody Allen is het de derde keer dat hij het festival opent, de eerste regisseur die die eer te beurt valt.

Al heeft het festival een typisch Europese grandeur, de relatie tussen 'Cannes' en de Amerikaanse film is verankerd in het DNA van het festival.

Het ontstond in 1939 nota bene dankzij Mussolini. Die had de reputatie van het filmfestival van Venetië in twee jaar tijd verkwanseld door het van een podium voor 's werelds beste films te veranderen in een felicitatiemachine voor fascistische propaganda. De Fransen, Britten en Amerikanen besloten dat een nieuw internationaal podium nodig was. Dat werd het festival van Cannes, waarvan de eerste editie plaatsvond in 1946.

In die eerste jaren was het festival vooral een society event waar zo ongeveer elke film wel een prijs kreeg uitgereikt. Ook toen de competitie serieuzer werd, bleven de sterren en de glamour. Prins Reinier van Monaco ontmoette er in 1955 Grace Kelly in het Carlton hotel, een onbekende Brigitte Bardot werd er door fotografen op het strand ontdekt en de Franse actrice Simone Silva toverde tijdens een fotoshoot met acteur Robert Mitchum op het strand plotseling haar borsten tevoorschijn.

Aan smeuïge verhalen geen gebrek, al gebeurt veel achter gesloten deuren en al worden sommige verhalen door elke verteller weer een beetje mooier gemaakt. "Geschiedenis is gemaakt van waarheden die leugens worden die waarheid worden", zei de Franse filmmaker Jean Cocteau ooit.

Vrijpostigheid

De Amerikaanse filmcriticus Kenneth Turan beschreef in een boek over het festival hoe Sharon Stone in 1995 bij een benefietgala ter plekke besloot om de navelpiercing van model Naomi Campbell te veilen. Waarom Stone haar eigen slipje niet te koop aanbod, riep iemand uit het publiek. "Iedereen met meer dan 7,50 dollar", antwoordde Stone, "weet dat ik die niet draag", verwijzend naar de prijs van een bioscoopkaartje en een beroemde scène uit Paul Verhoevens 'Basic Instinct'. Ook dat is Cannes: die vrijpostigheid zullen Amerikaanse sterren zich thuis niet snel veroorloven.

Daar kan Paul Verhoeven over meepraten. Vierentwintig jaar nadat 'Basic Instinct' het festival opende is de Nederlandse maker terug in competitie met de psychologische thriller 'Elle'. Het oorspronkelijke plan was om van het Franse boek 'Oh...' van de Frans-Armeense regisseur Philippe Djian een Amerikaanse thriller te maken, maar niet één Amerikaanse actrice durfde het aan om de pikante hoofdrol te spelen. In Frankrijk had men geen last van reserves en Verhoeven voltooide de film met Isabelle Huppert in een ijzersterke hoofdrol. In het 'Un Certain Regard'-programma - officieel de plek voor meer experimentele films, al is het onderscheid met de hoofdcompetitie al jaren vaag - wordt de animatiefilm 'The Red Turtle' van de Nederlandse regisseur Michael Dudok de Wit vertoond. Voor de Nederlandse film is het een goed jaar in Cannes.

Hoge hakken

Verhoeven krijgt het niet makkelijk. Twintig andere films dingen mee naar de gewilde Palme d'Or. Als de Oscars de prinsen onder de filmprijzen zijn dan is de Gouden Palm de koningin. Nieuwe films van gevestigde namen als Ken Loach, Pedro Almodóvar, Jim Jarmusch en Jean-Pierre en Luc Dardenne zullen te zien zijn naast films van aanstormende talenten als Xavier Dolan en Nicolas Winding Refn. Daartussen cirkelen minder bekende, maar gerespecteerde filmmakers als Olivier Assayas, Bruno Dumont en Asghar Farhadi.

De grote ontbrekende naam in competitie is Oliver Stone met zijn film over Edward Snowden, maar de Amerikaanse producenten mikken op een Oscar en wilden geen première in Cannes. Dan zou de film misschien te vroeg pieken. Sean Penn regisseerde met zijn verhaal over de liefde tussen een arts en de directeur van een hulporganisatie in Liberia het enige drama met een grote maatschappelijke boodschap, maar vooralsnog lijkt vooral de sterrencast met Charlize Theron en Javier Bardem de reden dat de film in competitie draait.

Het festival heeft een feilloos gevoel voor het perfecte evenwicht tussen artistieke en commerciële belangen, een van de redenen dat het nog altijd toonaangevend is. Al helpt het mediterrane decor ook.

Niet alleen de out-of-competitionsectie werd ooit uitgevonden om spektakel en sterren in te vliegen, zoals dit jaar George Clooney en Julia Roberts naar Cannes zullen komen voor Jodie Fosters 'Money Monster' (vanaf morgen in de Nederlandse bioscopen).

Bekende namen

Ook binnen de competitie verschijnt elk jaar wel een conventioneel melodrama dat alleen geselecteerd lijkt om bekende namen over de rode loper te laten paraderen. Wat dan weer tot veel gefrons bij de pers leidt, ook een respectabele traditie hier. Maar grote namen zijn grote namen. "Je vraagt het Louvre ook niet om de Mona Lisa van de muur te halen", reageerde artistiek directeur Thierry Frémaux op de kritiek.

'Een apolitiek niemandsland waar we allemaal dezelfde taal spreken', noemde filmmaker Cocteau het festival ooit, dromerig. Dat is het al lang niet meer. De beperkte aanwezigheid van vrouwelijke filmmakers in de competitie kan al jaren op kritiek rekenen. Al zijn het er dit jaar toch zeker drie. Een andere traditie die niet overal gewaardeerd wordt, kwam vorig jaar plotseling onder de aandacht toen een groep vrouwen bij de rode loper geweigerd werd omdat ze geen hoge hakken droegen. Door de commotie verklaarde het festival bij monde van Frémaux dat het protocol voor de rode loper hoge hakken niet verplicht stelt, maar andere medewerkers konden desgevraagd geen uitsluitsel geven.

Die politisering van het festival is dit jaar weer op een hoogtepunt, nu blijkt dat men serieus rekening houdt met een aanslag. Met de ogen van de filmwereld op dat kleine stukje Frankrijk gericht, zou het een geliefd doelwit van terroristen zijn. Ook die zijn gevoelig voor glamour en sprookjes. Bij de grootschalige oefening die op 21 april plaatsvond, werd er op de trappen van het festivalpaleis geschoten en lagen figuranten als gewonden op de grond.

Het is de vraag of die simulatie volstaat. Sommigen vroegen zich af of die oefening niet vooral voor de camera's werd opgevoerd. Alsof er een show werd opgevoerd. Misschien. Maar net als bij films geldt: achter de schermen is het ernst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden