Perfect zijn hoeft niet

Roxane Gay blaast het feminisme nieuw leven in. Haar gedreven essays én haar aangrijpende, net vertaalde roman zetten aan het denken

Het feminisme had lang een imagoprobleem. In haar essaybundel 'Bad Feminist' somt Roxane Gay wat vooroordelen op. Feministen zijn militant, humorloos, boos. Ze haten porno, willen zich niet aantrekkelijk maken voor een man, houden niet van seks, gaan helemaal voor hun carrière en scheren zich niet.

Dat die vooroordelen ons nog steeds bekend maar toch ook ouderwets in de oren klinken, zegt veel over het veranderend tij. Steeds meer jonge vrouwen treden als feminist voor het voetlicht en doen dat geestig en zelfbewust, zonder te beweren de wijsheid in pacht te hebben. Zo ook Roxane Gay. De 39-jarige Amerikaanse van Haïtiaanse afkomst gaat als blogster al een tijdje mee, maar verbreedde haar publiek vorig jaar door achter elkaar twee boeken te publiceren: de essaybundel 'Bad Feminist' en de psychologische roman 'Untamed State', die nu in het Nederlands is vertaald.

Het grootste probleem met feministen is hun perfectionisme, schrijft Gay. Het leven is niet helemaal maakbaar; geen vrouw lukt het om alles te zijn of te hebben. Dat besef inspireert Gay tot een pleidooi voor eerlijkheid, onvolmaaktheid en menselijkheid. In verademend open, gedreven essays, soms wat intern Amerikaans georiënteerd, maar altijd inspirerend, demonstreert Gay's haar intuïtieve gevoel voor rechtvaardigheid. 'Bad Feminist' herinnert aan Katie Roiphe's twee jaar terug uitgekomen bundel 'Lof van het rommelige leven': ook Gay verlangt naar een soepeler omgang met verschillen tussen vrouwen onderling en naar de erkenning dat niet alles in het leven beheersbaar is.

Zelf is ze daarvan een wandelend voorbeeld: verre van perfect, een vat vol tegenstrijdigheden. Ze is professor, blogger, twitteraar. Ze heeft bemiddelde Haïtiaanse ouders, maar groeide op in Amerika waar ze studeerde aan Yale University en promoveerde in Michigan. Ze houdt van 'Fifty Shades of Grey' en Vogue, en dat bedoelt ze niet ironisch. Vanwege het gebrek aan herkenbare personages is ze afgehaakt bij de 'witte' tv-serie 'Girls', maar ze bewondert de maakster Lena Dunham. Haar favoriete kleur is roze. Ze is dol op jurken en weet niets over auto's. Ze wíl ook niets van auto's weten. Als haar auto stuk is, belt ze haar vader.

Gay is obees, echt flink dik, en daar schrijft ze ook over. Niet over pogingen om van dat overgewicht af te komen, wel over de negatieve reacties van haar omgeving. In één van haar essays beschrijft ze hoe ze door haar ouders tegen haar zin naar fat camp wordt gestuurd, waar ze inderdaad kilo's verliest omdat het eten er vreselijk is en de kamperende dikkerds van de leiding voortdurend in beweging moeten blijven. Eenmaal thuis krijgt ze van iedereen complimentjes, tot het gat in haarzelf weer begint te knagen en ze opnieuw begint te eten.

Ze schrijft veel over seksueel geweld. In een essay over haar liefde voor 'The Hunger Games' vertelt ze hoe ze als puber in het bos werd verkracht door haar vriendje en zijn vrienden en dat ze die ervaring achteraf met niemand durfde te delen. Op school werd ze uitgemaakt voor slet. Troost zocht ze in boeken die de duistere kant van het leven belichten. In een ander essay zet Gay vraagtekens bij de geweldscultuur waarin wij leven, waarin verkrachting verworden is tot een plotlijn in tv-soaps, en waar te weinig wordt nagedacht over hoe je zoiets verbeeldt zonder het thema te exploiteren.

Een poging tot zo'n oprechte, niet exploitatieve verbeelding van seksueel geweld biedt Gay's debuutroman 'In ongetemde staat'. Een aangrijpende roman, een grimmig realistisch, maar ook romantisch relaas over de jonge Haïtiaans-Amerikaanse Mireille Duval die met man en baby op bezoek gaat bij haar ouders in Port-au-Prince en daar wordt ontvoerd door criminelen die van haar vader een miljoen losgeld eisen. De vader wil niet toegeven, zijn dochter wordt meermaals verkracht door de bende die haar vasthoudt in een van de sloppenwijken. Vanuit het perspectief van Mireille springt Gay heen en weer tussen de dagen van de ontvoering en het leven daarvoor "toen de onschendbaarheid van het lichaam nog vanzelfsprekend voor me was". Vanuit haar gevangenschap blikken we terug op de zoete romance tussen de introverte rechtenstudente en haar Amerikaanse man Michael, een blonde, blijmoedige boerenzoon uit Nebraska, student wegenbouwkunde, die door zijn schoonouders treffend Mister America wordt gedoopt.

Mireille en Michael hebben het nodige wantrouwen moeten overwinnen. Michael begreep weinig van Mireille's ouders die na hun pensionering teruggingen naar hun geboorteland om daar hun rijkdom te beschermen achter een hek en hoge muren. Mireille voelde zich door Michaels Amerikaanse ouders als niet-witte afgewezen. Die achterdocht overwint ze door vier maanden voor haar weerbarstige schoonmoeder in Nebraska te zorgen die aan kanker lijdt. Heel mooi hoe Gay in die passages de nurkse boerin uit Nebraska laat ontdooien.

'In ongetemde staat', opgedragen aan vrouwen overal ter wereld, bestaat uit twee delen, waarbij het eerste deel de cynisch e titel 'Nog lang en gelukkig' heeft meegekregen en het tweede deel 'Er was eens'. Dat is de opmaat tot een meeslepend gruwelsprookje waarin je voortdurend de urgentie van Gays persoonlijke betrokkenheid voelt.

Net als in haar essays probeert de schrijfster ook hier makkelijke oordelen vermijden. Zo introduceert ze de ontvoerders als "onbevreesde maar doodsbange jongemannen bij wie zoveel ondenkbare hoop door hun lijven laaide dat die door hun huid heen brandde en hun wil staalde tot op het merg." Die hoop contrasteert met de wreedheid en de willekeur waar ze Mireille aan onderwerpen, hun schuld is onmiskenbaar, maar Gay spiegelt dat geweld ook in de 'ongetemde staat' van Haiti.

Bitter is de vertelster over haar Haïtiaanse vader, die de Amerikaanse droom een leven lang zo verbeten heeft nagejaagd, dat hij niet meer tot een menselijk oordeel in staat lijkt als het er echt toe doet. "Als een mens maar genoeg zijn best doet is er niets waar hij niet doorheen kan komen", luidde zijn motto. Na het lezen van Gay's roman én haar essays weet je dat dat niet waar is, maar dat het als levensles toch hoop biedt en inspireert.

Roxane Gay: In ongetemde staat

(Untamed State) Vert. Aleid van Eekelen-Benders Cargo; 366 blz. euro 19,90

Roxane Gay: Bad Feminist

Harper Perennial; 320 blz. euro 14,99

Het probleem met feministen is ze zoveel eisen. Waarom mag je niet genieten van de Vogue of van 'Vijftig tinten grijs'?

Ze is professor, blogger, twitteraar. Ze is dol op jurken en weet niets over auto's.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden