Peres en Moessa zoeken naarstig naar reddende formule

JERUZALEM - De Israëlische minister van buitenlandse zaken, Sjimon Peres, gaat vandaag in de Egyptische hoofdstad Cairo proberen de oplopende ruzie te sussen over Israëls weigering het Nonproliferatie Verdrag (NPV) te tekenen. Jeruzalem acht zijn kans van slagen gering.

Israëls weigering het verdrag (dat de wereld moet beschermen tegen de verspreiding van kernwapens) te tekenen en zijn nucleaire centra open te stellen voor internationale inspectie, is altijd een lastig punt geweest in de relatie met Egypte. Toch stelde Cairo zich tot voor kort zachtmoedig op tegenover Jeruzalems 'nucleaire dubbelzinnigheid' - niet toegeven kernwapens te bezitten, maar ook niet ontkennen.

Onlangs zijn de Egyptische president, Hosni Moebarak, en zijn minister van buitenlandse zaken, Amr Moessa, echter begonnen aan een kruistocht om Israël te dwingen het verdrag te tekenen. Moebarak kondigde zelfs aan dat Egypte zijn eigen aansluiting bij het NPV niet zal herbevestigen als Israël bij zijn weigering blijft. Het lukte hem niet andere Arabische landen over te halen zijn voorbeeld te volgen. Maar Moebarak wist wel veertien leden van de Arabische Liga te overreden de druk op Israël op te voeren door akkoord te gaan met een voorstel voor een ontwapeningsverdrag dat alle landen in de regio (inclusief Iran) verplicht zich te ontdoen van massavernietigingswapens. Zelfs koning Hoessein van Jordanië (die zeer goede maatjes met Israël is) gaf afgelopen zondag zijn steun aan de krachtige opstelling van Egypte.

De afgelopen tijd hebben Peres en Moessa al ettelijke malen met elkaar overhoop gelegen over deze zaak en is de verstandhouding tussen beide landen behoorlijk verziekt. Premier Jitschak Rabin droeg zijn steentje bij door zich (in een besloten vergadering van de buitenlandcommissie van het parlement) te laten ontvallen dat er “een zieke wind waait vanuit het Egyptische ministerie van buitenlandse zaken”. De opmerking verscheen in de Israëlische pers en deed de Egyptenaren briesen van woede. Cairo verbood vervolgens de verspreiding van de Jerusalem Post, vanwege een kritisch artikel over het Egyptische beleid.

De bijeenkomst vandaag is bedoeld om de spanningen te verminderen en tegelijkertijd een formule te vinden die het Egypte mogelijk maakt zonder gezichtsverlies terug te krabbelen, terwijl Israël zijn beleid kan handhaven. Hoe dat kan, is nog verre van duidelijk. Een uitnodiging aan Egyptische wetenschappers om Israëls kleine experimentele reactor in Nahal Sorek te bezoeken werd afgewezen met het antwoord: “We willen Dimona (Israëls belangrijkste kerncentrale) bezoeken.”

In Parijs bood Peres deze week Moessa een compromis aan: twee jaar nadat Israël vredesverdragen heeft gesloten met alle landen in het Midden-Oosten (inclusief Iran) zal het streven naar het creëren van een kernwapenvrije zone in het Midden-Oosten en overwegen het NPV te ondertekenen. Dit is een ommekeer in Israëls beleid. Maar Moessa stond erop dat Peres met een duidelijk schema komt, in plaats van met een vage intentieverklaring.

Terwijl het woord 'crisis' opduikt in de Egyptisch-Israëlische betrekkingen, vragen Israëliërs zich verbijsterd af: Waarom nu? Waarom heeft Moebarak besloten de degens te kruisen met Israël (en in zekere zin ook met de Amerikaanse regering die het NPV graag verlengd ziet worden), juist op een moment dat Egypte zijn prestige kan vergroten en zijn leidersrol in de regio kan demonstreren door te bemiddelen in het vredesproces.

Dr. Avner Cohen, hoofd van het kernwapenbeheersings-project van het Massachusetts Institute for Technology (MIT), schrijft Egypte's gedrag toe aan tactiek. Wat een plotselinge aanval op Israëls speciale nucleaire status lijkt, is in feite onderdeel van de Egyptische politiek sinds de Golfoorlog. En dateert zelfs van nog eerder: in besprekingen voor de Camp David-akkoorden in 1979 stelde Egypte al voor om het Midden-Oosten een kernwapenvrij gebied te maken, maar dit onderdeel werd onder Amerikaanse en Israëlische druk geschrapt.

De afgelopen drie jaar hebben bijeenkomsten van de gezamenlijke Israëlisch-Arabische werkgroep voor wapenbeheersing nauwelijks geleid tot een serieuze discussie over nucleaire en andere niet-conventionele wapens. Daarom is de verlenging van het NPV een gouden kans voor Egypte om Israëls “onterechte bevoorrechte positie” onder de aandacht te brengen. Cairo speelt het hoog op, aangezien een andere kans zich misschien niet gauw meer zal voordoen.

Een subtielere uitleg is de Arabische ambivalentie ten aan zien van het vredesproces, of de mogelijke uitkomst daarvan. In een opvallend artikel met de titel “De Arabieren in hun eigen ogen”, schreef Ze'ev Schiff, defensie-redacteur van de krant Ha'arets, onlangs dat de Arabische wereld zichzelf momenteel beschouwt als uitzonderlijk zwak en verdeeld. In het licht van deze zwakte hebben juist hoogtepunten in het vredesproces, zoals de economische conferentie in Casablanca, geleid tot de verdenking dat vrede in feite neerkomt op Israëlische hegemonie in de regio.

Israëlische diplomaten menen dat Egypte bang is de greep op de ontwikkelingen te verliezen, als Israël de Arabische staten in de Golf en Noord-Afrika al voor zich weet te winnen, nog voordat het de nodige concessies heeft gedaan aan Syrië, Libanon en de Palestijnen. Met andere woorden: Israël plukt dan al de voordelen van de vrede, zonder daarvoor de prijs te betalen. Die angst wordt vergroot door het spookbeeld van een Israëlische economische moloch. Voeg daaraan toe de eis van Israël om zijn nucleaire optie (lees: militaire hegemonie) te mogen behouden, dan is het makkelijker te begrijpen waarom Egypte - dat zich opwerpt als leider van de Arabische wereld - zo'n hoop wrok koestert en deze de laatste tijd sterk ventileert.

De paradox is dat als de Arabische landen het gemunt hebben op Israëls hegemonie, Israël zelfs onder de beste omstandigheden alleen maar kan rekenen op een “koude vrede” met zijn buren. En dat heeft dan tot gevolg dat Israël, in plaats van zijn afschrikkingsbeleid aan te passen aan het ontluikende vredestijdperk, juist zal vasthouden aan zijn “nucleaire dubbelzinnigheid” - zolang het kan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden