Column

Per ongeluk de mensheid naar het einde van de wereld helpen

Beeld anp

Ik probeerde me dit weekend in te leven in de Duitse meneer Fritz Haber. U kent hem mogelijk niet, hij is ook al een tijdje dood, maar hij was, laten we zeggen, een nogal impactrijke uitvinder.

Negentiende eeuw. Steden werden steeds groter waardoor er steeds meer eten van een relatief klein stuk land een grote hoeveelheid mensen moest voeden. Die mensen poepten en plasten ook allemaal, dus werden soms rioolsystemen aangelegd. Dat liep in eerste instantie nog niet zo'n vaart onder andere omdat mensen het zonde vonden om al die kostbaarheden zomaar weg te spoelen, want poep, daar groeien plantjes fijn op en plantjes = eten.

Plantjes groeien zo lekker op die poep omdat er grondstoffen in zitten die noodzakelijk zijn voor al het leven, onder andere fosfaat en stikstof. Deze grondstoffen zitten daar doordat we plantjes eten die dit net hadden opgenomen uit de grond; wij poepen het uit en dát geven we dan weer aan de plantjes. Cirkel rond.

Industrieel kunstmest
Maar we vonden een alternatief waardoor het niet meer zo erg was dat we onze mest door het riool spoelden. Daarvoor moesten we wel naar Peru reizen omdat daar het vogeltje zat met de beste poep. Die poep was vooral noodzakelijk om de stikstof die er in zat, want fosfaat, dat kon je ook uit mijnen halen.

En toen kwam Fritz Haber. Hij vond een manier om stikstof uit de lucht te filteren waardoor het 100 jaar geleden voor het eerst mogelijk werd om industrieel kunstmest te produceren. Revolutionair! We gingen niet meer zo snel dood, onder andere doordat we niet meer in elkaars uitwerpselen leefden en we ineens zoveel eten konden laten groeien dat we er nog veel meer nieuwe mensen bij konden maken. (In de afgelopen 130 jaar steeg de wereldbevolking van 1 miljard, naar 7,4 miljard.)

Onhandig is dat ze toen denk ik niet hadden bedacht dat wanneer we fosfaat door het riool spoelen, het in de zee terecht komt en dat we het dáár niet meer uit kunnen halen omdat het concentraat te klein is (we hebben heel veel zee). Mijnen raken uitgeput en dat fosfaat, wat dus noodzakelijk is voor leven op aarde, raakt op... (denk Groots wanneer u zich visualiseert wat er nu gebeurt).

Blauwzuurgas
Haber deed nog meer. Als groot Duits nationalist en Jood bekeerde hij zich tot protestant, werkte hij in de Eerste Wereldoorlog hard aan de ontwikkeling van gassen om de vijand effectief dood te maken (gelukt!), pleegde zijn vrouw zelfmoord omdat ze niet zo'n massamoordliefhebber was (wat niet hielp als argument, omdat hij vond dat de Fransen waren begonnen, alleen waren zij er gewoon minder goed in). Hij ontwikkelde blauwzuurgas dat succesvol als insecticide werd gebruikt en won de Nobelprijs voor de scheikunde. Een paar jaar later kreeg hij een hartaanval en stierf. Zijn oud-collega Carl Bosch die hem ooit hielp met het stikstof-experiment, ging er na zijn dood vandoor met het blauwzuurgas wat erg effectief werkte in de Tweede Wereldoorlog als Zyklon, waarmee ook een deel van de familie Haber werd gedood. Fritz's zoon die het overleefde, pleegde in 1946 zelfmoord.

Moraal van het verhaal: je kan het nog zo goed bedoelen, maar het per ongeluk de mensheid naar het einde van de wereld helpen zit soms in een klein hoekje.

 
Goedbedoeld, dat wel, maar met gevolgen die je niet kunt overzien
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden