Pensioenstelsel 0p z'n kop? Leg eerst het huidige maar eens duidelijk uit

Congres Moet er meer keuzevrijheid komen bij pensioenen? De politiek is het er niet over eens en volgens experts valt al genoeg te kiezen. Maak het vooral minder ingewikkeld, betogen ze.

De voorlichting over pensioenen moet beter, in Jip en Janneke-taal. Dat is belangrijker om het vertrouwen in het pensioenstelsel te herstellen dan een compleet nieuw stelsel optuigen. Veel aanwezigen op het pensioencongres aan de Vrije Universiteit in Amsterdam waren het daarover eens. Maar verder waren er vooral veel verschillende inzichten.


De werkgeversverenigingen en de vakbonden kregen een draai om de oren. Zij zitten in de besturen van pensioenfondsen, maar wie merkt daar iets van? Zij zijn het zo met elkaar oneens, dat pensioenbesturen gevangen zitten in de status quo. D66-Kamerlid Steven van Weyenberg vraagt zich af of de werknemers wel goed worden vertegenwoordigd in de pensioenbesturen. Ook kandidaat Kamerlid voor de SP Hans Boerwinkel vindt dat de 'sociale partners beter hun best kunnen doen'.


De afgelopen vijf jaar hadden werkgevers en werknemers in de besturen de kans om het stelsel aan te passen. Zoiets gaat nu eenmaal makkelijker in tijden van crisis. "Maar ze hebben de crisis voorbij laten gaan zonder iets te doen", zegt Erik Lutjens, hoogleraar pensioenrecht aan de VU. "En als je niets doet", vult PvdA-Kamerlid Roos Vermeij aan, "glijdt het onderwerp van tafel en neemt de politiek het over. Dan krijg je dus discussies over stelselwijzigingen."


De PvdA wil het Nederlandse pensioenstelsel niet overhoop gooien. CDA, SP en 50Plus, ook aanwezig op het congres, pleiten eveneens voor het huidige stelsel, maar dan wel met aanpassingen. VVD en D66 vinden elkaar in een nieuw stelsel waarin ruimte is voor meer keuzevrijheid en persoonlijke pensioenpotten.


Maar daarvoor hoeft niet het complete stelsel op zijn kop, zegt pensioenjurist Lutjens. "Er is al veel mogelijk binnen de bestaande wet. Er zijn nu veel semiverplichtingen die bijvoorbeeld zijn vastgelegd in cao's. Maar wettelijk is er genoeg ruimte voor keuze."


Zo kunnen pensioenspaarders tijdelijk kiezen voor een lagere opbouw om geld uit te sparen voor bijvoorbeeld de aanschaf van een woning. Het pensioen kan ook eerder of later ingaan en gepensioneerden kunnen het opgespaarde bedrag gewoon doorbeleggen zodat het kapitaal aangroeit.


Pensioenjurist Herman Kappelle, ook van de VU, heeft een plan waar iedereen beter van wordt, maar dat wettelijk nog niet mogelijk is. Hij wil dat fondsen voor gepensioneerden anders gaan beleggen dan zij voor nog actieve pensioenspaarders doen. Voor de actieve deelnemers is iets meer risico nemen met beleggingen niet erg. Er is immers nog genoeg tijd om eventuele verliezen te compenseren. Bij gepensioneerden wil Kappelle juist voorzichtiger zijn in de aanschaf van aandelen en obligaties. "Zo kun je voor iedereen winst halen."


De aanwezige politici vinden de optie 'het onderzoeken waard'. Alleen D66'er Van Weyenberg wil een stap verder gaan. Keuzes moeten worden overgelaten aan pensioenbesturen. "Het individu moet zelf kunnen kiezen. Maar het hoeft niet. Wie zelf geen keuze wil maken, kan alles bij het oude laten."


Alle plannen, ideeën en opties, ze zijn bedoeld om het vertrouwen van de pensioenspaarders terug te winnen. Dat gaat nooit lukken zolang pensioenen veel te ingewikkeld blijven. "Het verschil tussen een omslagstelsel en kapitaaldekkingsstelsel is voor velen al niet duidelijk", zegt Helma Lodders van de VVD.


Politici, wetenschappers en deskundigen in de zaal onderschrijven de noodzaak van heldere voorlichting. Anders blijven jongeren denken dat de pot geld straks leeg is en blijven ouderen boos als zij minder pensioen krijgen dan hen was beloofd. "Pensioenfondsen hadden de kleine lettertjes in de contracten wat groter moeten maken", zegt Van Weyenberg. "Een keiharde belofte over de hoogte van het pensioen geven kan niet. Gelukkig zeggen zij dat nu ook."


Met zoveel kennis in het auditorium van de VU, had congresvoorzitter Lennart Booij gehoopt op een oplossing voor het pensioenprobleem. Hij vatte het congres treffend samen met een uitspraak van Multatuli. 'Niemand die het weet, en zij die het wel te weten, zijn het onderling niet met elkaar eens.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden