Pensioenfondsen gaan samen kinderarbeid te lijf

Kinderen werken mee in een fabriek in Bangladesh waar ballonnen worden gemaakt en geverfd. Beeld REUTERS

Pensioenfondsen willen samen mensenrechtenschendingen en andere misstanden aanpakken. Met hun beleggingen kunnen ze het verschil maken. 

Pensioenfondsen moeten bij het beleggen structureel werk maken van het tegengaan van mensenrechtenschendingen. Drie ministeries, 74 pensioenfondsen, zes maatschappelijke organisaties en drie vakbonden hebben daarvoor gisteren het pensioenconvenant ondertekend.

Nederlandse pensioenfondsen beheren samen 1340 miljard euro, ‘een grote bak met geld’ in de woorden van minister Wouter Koolmees (D66) van sociale zaken en werkgelegenheid. Dankzij dat vermogen kunnen ze bedrijven aanspreken die betrokken zijn bij landroof, kinderarbeid, gevaarlijke textielfabrieken of olievervuiling. Het idee is dat partijen samen optrekken, omdat je deze problemen niet alleen kunt oplossen. De fondsen die meedoen, beheren samen 1180 miljard euro, bijna 90 procent van het totaal. Het draagvlak is dus groot, stelt de Sociaal-Economische Raad (Ser), die het convenant begeleidt.

“Deze bijeenkomst gaat niet over het pensioenakkoord. Dat hadden wij stiekem wel graag gewild, hè Wouter?”, zei Ser-voorzitter Mariëtte Hamer gisteren bij de ondertekening in Nieuwspoort in Den Haag. Koolmees beaamde dat. Vorige maand liepen de onderhandelingen over het pensioenstelsel stuk.

Maatschappelijke druk

De minister noemde het nieuwe convenant constructief en zei dat zo’n gezamenlijk plan tegen mensenrechtenschendingen tien jaar geleden niet mogelijk was geweest. “Eerder was de houding meer: ‘Daar gaan wij niet over’. Toen ging het vooral om rendement, om de toekomstige pensioenuitkeringen.” Maar rendement en duurzaamheid vormen geen tegenstelling, zegt Koolmees. Onder maatschappelijke druk zijn pensioenfondsen gaan begrijpen dat ze veel invloed kunnen uitoefenen.

Vredesorganisatie Pax is een van de deelnemende organisaties. Directeur Jan Gruiters ziet het biljoen aan beleggingen door pensioenfondsen als een ‘hefboom’ waarmee allerlei bedrijven in risicosectoren te bereiken zijn. Zoals de olie-, gas- en mijnbouwbedrijven waar Pax zich op richt. “Die multinationals zijn vaak actief in landen met een zwak bestuur, waar rechten toch al onder druk staan.” Verder houdt Pax zich bezig met ontwapening. Gruiters hoopt dat pensioenfondsen zich volledig terugtrekken uit bedrijven die bij de productie van kernwapens betrokken zijn.

Pax doet ook mee aan de convenanten voor banken en voor verzekeraars. Het pensioenconvenant gaat vele stappen verder dan het bankenconvenant, zegt Gruiters. “Een belangrijk verschil is dat het pensioenconvenant de volle beleggingsportefeuille betreft. Het bankenconvenant gaat alleen over zakelijke kredietverlening en projectfinanciering. Ook heeft het pensioenfonds een breed perspectief: mens, dier, milieu en klimaat. Het bankenconvenant richt zich alleen op mensenrechten. De banken waren het eerst, maar worden nu op ambitie ingehaald.”

Gruiters rekent erop dat de pensioenfondsen over een paar jaar robuust beleid hebben ingevoerd om misstanden in hun beleggingsketen te voorkomen en te repareren. “Daarnaast moeten slachtoffers van mensenrechtenschendingen toegang krijgen tot herstel en genoegdoening. Het gaat vaak om kwetsbare mensen en zij hebben daar recht op.” Verder moet het convenant zorgen voor transparantie met betrekking tot de investeringen en de acties die pensioenfondsen ondernemen om misstanden te voorkomen, zegt hij.

Verantwoord ondernemen

Leidend in het convenant zijn de richtlijnen van de Oeso voor verantwoord ondernemen. Deze bepalen dat bedrijven medeverantwoordelijk zijn voor schendingen van mensen- en arbeidsrechten in hun gehele productieketen en financiële instellingen voor de gevolgen van hun beleggingen en investeringen. 

Naast het ministerie van sociale zaken steunen de ministeries van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking en van financiën het pensioenconvenant. Niet alle pensioenfondsen zetten hun handtekening. STIPP, het pensioenfonds voor uitzendkrachten, gedetacheerden en payrollers, zegt eerst te willen weten wat de rapportages voor het convenant gaan kosten. Het fonds heeft 1,3 miljoen deelnemers en 1,5 miljard euro in beheer. “Wij zijn zuinig op dat geld. Mogelijk sluiten we later aan”, zegt voorzitter Erwin Bosman. Het Spoorwegpensioenfonds zegt nog geen besluit te hebben genomen.

Er zijn nu acht convenanten voor duurzaam ondernemen, waaronder textiel en goud. Bij eerdere convenanten is gebleken dat niet alle partijen altijd leveren wat ze beloven. “Daarom is deze ondertekening pas het begin”, zegt Gruiters van Pax.

Lees ook:

Pensioenfonds stapt uit bont, wapens en porno

Het Pensioenfonds Metaal en Techniek scherpt de duurzaamheidseisen aan en verkoopt de aandelen van honderden bedrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden