Pensioenfondsen gaan in hypotheken
Hoop gloort voor de vastgelopen kredietverstrekking in Nederland. Er ligt nu een plan om pensioengeld te gebruiken om de tekorten bij banken te verkleinen en de geldkraan weer open te zetten. En wat het mooiste is, het plan wordt van alle kanten met instemming begroet. Banken, pensioenfondsen, grote en kleine ondernemers, vakbonden, aannemers, toezichthouders en professoren reageren opgetogen. Het geld moet weer gaan rollen.
Kees van Dijkhuizen, financieel directeur bij zakenbank NIBC en voormalig thesaurier- generaal op het ministerie van financiën, presenteerde maandagavond een plan aan minister Blok van wonen. Van Dijkhuizen borduurde voort op een idee dat al een paar jaar de ronde doet om een grote onevenwichtigheid in de Nederlandse economie op te lossen. Deze onevenwichtigheid zit hem erin dat de pensioenfondsen schatrijk zijn met maar liefst 900 miljard euro op de balansen. Anderzijds hebben de banken grote tekorten. Zij leenden veel meer geld uit dan zij met spaargeld kunnen dekken, dat verschil is op de hypotheekmarkt zo'n 270 miljard euro. Dit tekort maakt banken kopschuw. Ondernemers krijgen nauwelijks nog krediet. De economie wordt op de rem gezet. Waarom zou dat opgepotte pensioengeld niet ingezet kunnen worden om de economie aan te jagen?
Van Dijkhuizen brengt deze populaire gedachte nu in praktijk. Zijn voorstel is om alle hypotheken met een Nationale Hypotheekgarantie, het veiligste deel, onder te brengen in een nieuwe instelling, de Nederlandse Hypotheek Instelling (NHI). Het zou daarbij gaan om zo'n 150 miljard aan veilige hypotheken. Hier kunnen de pensioenfondsen een rol gaan spelen. Zij verstrekken het geld aan de NHI. Daarop krijgen zij een rendement.
Dalende hypotheekrente
De hypotheekrente, die in Nederland uitzonderlijk hoog is, zou door de nieuwe instelling kunnen dalen, denkt Van Dijkhuizen. De banken kunnen grote delen van hun hypotheekportefeuille kwijt aan de NHI en bouwen zo hun tekorten flink af. Als de banken er beter voorstaan, zullen ze lagere tarieven in rekening kunnen brengen aan consumenten.
"Het is een eerste stap", zegt een opgetogen Tilburgse hoogleraar Lans Bovenberg. Hij maant wel tot tempo. De hypotheekinstelling van Van Dijkhuizen wordt nu nader onderzocht door een commissie van Tjerk Kroes, bestuurslid bij pensioenuitvoerder APG. Die komt voor de zomer met uitgewerkte ideeën. Volgens Bovenberg moet een hypotheekinstelling echter binnen een half jaar opgericht zijn, wil die bijdragen aan het herstel van Nederlandse economie.
Het ministerie iswat terughoudender. "We wachten eerst op Kroes." Of er daarna nog een heel wetgevingstraject nodig is om zo'n hypotheekbank op te richten? Bovenberg vreest van wel. "Als dat lang gaat duren, moet de overheid in ieder geval de intenties duidelijk maken."
Banken kunnen dan al vooruitlopen op de ruimte die ze gaan krijgen via de NHI. "De hypotheekrentes kunnen dan alvast dalen, en banken kunnen beginnen met ruimere kredietverstrekking."
Wat betekent de oprichting van een hypotheekbank voor:
Pensioenspaarders
Heeft het pensioen er baat bij als de fondsen in hypotheken gaan beleggen? Niets moet, want beleggen in de NHI blijft een vrije keus voor ieder pensioenfonds. Vakbonden willen situaties als die bij de Amerikaanse hypotheekbank Fannie Mae, die ten onder ging aan risicovolle producten, voorkomen. Daarom staat voor hen voorop dat alleen de veiligste delen van de hypotheekportefeuilles in de NHI worden ondergebracht: die met de Nationale Hypotheekgarantie. Volgens de Delftse hoogleraar woningmarkt Peter Boelhouwer gelden voor die hele veilige beleggingen doorgaans geen geweldige rendementen. Hij ziet er geen kwaad in om ook te beleggen in risicovollere hypotheken. Dat is niets nieuws. "In het verleden investeerden pensioenfondsen ook in Spaans vastgoed. Waarom dan niet in onze hele woningmarkt?"
Ondernemers
Werkgeversorganisaties VNO-NCW, MKB Nederland en Bouwend Nederland zijn in hun nopjes met het voorstel voor een hypotheekbank. Pensioengeld gebruiken om de economie aan te jagen, is volgens hen de duidelijkste uitweg uit de crisis en een lang gekoesterde wens. "Dit kan bijdragen aan het weer op gang brengen van de woningmarkt. De voorstellen bieden mogelijkheden om de kredietruimte bij banken te vergroten", concluderen de organisaties. "De financiële stabiliteit van Nederland kan erdoor worden versterkt."
Een niet onbelangrijk detail is dat de pensioenen ook op tafel liggen in het sociaal overleg dat werkgevers nu met de vakbonden voeren. Als zij het eens worden over het aanjagen van de woningmarkt met pensioengeld, zou dat op thema's als WW, ontslagrecht of flexwerk wel eens wat onderhandelingsruimte kunnen scheppen.
Huizenkopers
Moet ik nu wachten tot de Nederlandse Hypotheek Instelling is opgericht voor ik een hypotheek afsluit? Het zal de vraag zijn van menig stille Funda-bezoeker die het juiste moment afwacht om te verhuizen. Maar dan zou hij wel eens lang kunnen wachten. Minister Dijsselbloem van financiën wil snel om tafel om 'eruit te komen' met banken, pensioenfondsen en verzekeraars. Daarna zou begonnen kunnen worden met de oprichting van de NHI. Als daarvoor wetgeving moet komen, moeten de Eerste en Tweede Kamer instemmen. Minister Blok, die verantwoordelijk is voor het onderzoek naar de NHI, durft geen uitspraken te doen over een tijdpad voor de oprichting. En zelfs als die er komt, moet nog maar blijken of de hypotheekrente echt gaat dalen en banken scheutiger worden met kredietverstrekking.
Banken
De banken vinden het 'in het belang van consumenten' dat pensioenfondsen en verzekeraars een bijdrage leveren aan de hypotheekfinanciering. Zij willen minder afhankelijk worden van de dure internationale kapitaalmarkt, door hun tekorten te verkleinen. Doordat er onvoldoende spaargeld bij de banken staat om de nationale hypotheeklast van 650 miljard te dekken, is er een tekort van 270 miljard euro, dat steeds moet worden aangevuld met geld dat banken lenen op de internationale kapitaalmarkt - de belangrijkste verklaring voor de hoge hypotheekrentes in Nederland. Of banken echt meer geld in de economie gaan pompen als de hypotheekportefeuille verlicht wordt, is ongewis. De EU legt steeds zwaardere buffereisen op aan de banken. Bovendien kampen zij door de crisis en de werkloosheid met steeds meer wanbetalers.
Nieuw plan kan economie impuls geven