Pennen gedoopt in alcohol

Beroemde auteurs grepen naar de fles. Olivia Laing zocht uit wat het met ze deed

'Twee whisky's aan de bar. Voor de middag drie borrels, in Dirty Dick's een daiquiri, bij de lunch drie glazen rode wijn, bij het avondeten drie wijn.' Ook als hij wat minder moest drinken, vanwege een ontwenningskuur bijvoorbeeld, wist Tennessee Williams nog het nodige achterover te slaan. In zijn dagboek noteerde hij wat hij dan zoal aan drank tot zich nam. En daar kwamen nog de nodige pillen bij. De schrijver gaf toe dat het bij elkaar wel 'iets meer dan de toegestane hoeveelheid' was.

Tennessee Williams was, kortom, alcoholist. En niet de enige in zijn vak. Van de zes Amerikaanse schrijvers die de Nobelprijs voor literatuur ontvingen, waren er vier drankverslaafd. De Britse recensente Olivia Laing portretteert in haar intrigerende boek 'Het uitstapje naar Echo Spring' zes Amerikaanse auteurs die aan de booze waren (de boektitel verwijst naar een merk whisky). Naast Tennessee Williams zijn dat Scott Fitzgerald, John Cheever, Raymond Carver, Ernest Hemingway en John Berryman. De twee laatsten pleegden zelfmoord, bizar genoeg had hun vader dat ook gedaan.

In haar verantwoording zegt Laing dat het niet haar bedoeling is precies te beschrijven hoe buitensporig en schandalig alcoholverslaafde schrijvers zich kunnen gedragen. Dat valt volgens haar in voldoende andere boeken en artikelen te lezen. Ze wil vooral in kaart brengen hoe de zes mannen hun verslaving hebben ervaren en hoe ze erover dachten.

De schrijvers werden stuk voor stuk gekweld door zelfhaat en het gevoel tekort te schieten, concludeert Laing. De meesten hadden een dominante moeder en een zwakke vader. Drie van de zes waren volleerde schuinsmarcheerders, "en bijna allemaal werden ze in hun seksualiteit geconfronteerd met conflict en teleurstelling". Tragische levens, de levens van mislukkelingen, maar toch heeft dit zestal "gezamenlijk een deel voortgebracht van het allermooiste wat er in deze wereld is geschreven".

Uit ervaring weet Laing wat alcoholisme is. "Tussen mijn achtste en elfde heb ik in een huis gewoond waar alcohol de scepter zwaaide." De nieuwe partner van haar moeder - een vrouw, Diana, was verslaafd aan de drank. De impact van die periode is nu nog merkbaar, schrijft ze. Ze kent ook de smoezen van alcoholisten, is op de hoogte van de wetenschappelijke literatuur over de verslaving, laat de lezer daarin ook delen, en citeert de 'Twaalf Stappen' van de AA, de Anonieme Alcoholisten, om inzicht te krijgen in de afhankelijkheid van drank.

De bulk van het boek is de beschrijving van een lange reis die Laing heeft gemaakt dwars door de Verenigde Staten, vooral per trein. Ze doet plaatsen aan die een rol hebben gespeeld in het leven en/of het literaire werk van de zes auteurs. Dat werk blijkt ze buitengewoon goed te kennen. Op elke bladzijde staat wel een toepasselijk citaat, ook over het effect dat drank op de schrijvers heeft.

Bij de een had alcohol een stimulerende werking. John Berryman bijvoorbeeld kon door de drank als een razende werken. De ander zag vooral kwalijke gevolgen. Raymond Carver miste door geheugenverlies hele stukken uit zijn leven. "Misschien wordt daarom wel gezegd dat mijn verhalen onopgesmukt, ontmanteld zijn." Hoe dan ook, de drank beheerste hun leven volledig. Nadat hij voorgoed was afgekickt, schreef John Cheever aan een vriend: "Ik kwam 10 kilo lichter en brullend van blijdschap de gevangenis uit."

Jammer is dat Laing bij die reisbeschrijving nogal eens het thema uit het oog verliest en uitvoerig gesprekken met medepassagiers weergeeft die totaal ergens anders over gaan. Dat haalt de vaart en de samenhang uit haar boek. Nadeel is ook dat ze af en toe een belerend toontje gebruikt: als de zes schrijvers goed naar de wijze woorden van iemand als Laing hadden geluisterd, waren ze misschien nooit aan de drank geraakt.

Daar staat veel moois tegenover. De schrijfster heeft een prima pen, is vertrouwd met het onderwerp, en weet raak te citeren. En ze is ook nog in staat een positief slot aan haar boek te breien. Twee van de zes, John Cheever en Raymond Carver, zijn erin geslaagd de alcohol af te zweren. En ook Diana, de inmiddels ex-stiefmoeder van Laing, staat nu al 23 jaar droog.

Olivia Laing: Het uitstapje naar Echo Spring. Waarom schrijvers drinken. (The Trip to Echo Spring. Why Writers drink) Vert. Laura van Campenhout. De Bezige Bij, Amsterdam; 288 blz. euro 19,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden