Review

Pelgrimage naar Repino

Volle zalen trekt het werk van Ilja Repin (1844-1930) nu in het Groninger Museum, van de adembenemende 'Wolga-slepers' tot de portretten van zijn vrienden: een waardige Lev Tolstoi en de liederlijke Moessorgski -bestaat er een sympathieker portret van een drinkebroer? De film van John Appelman, die in het museum wordt gedraaid, toont de schilder van de Russische ziel in schokkerig zwart-wit: een flamboyante man die sneeuw ruimt rond zijn huis en atelier 'Penaty'.

Repino spreek je uit als Répina. Het dorp op voormalig Fins grondgebied heette Kuokkala, maar ontving uit eerbetoon de naam van de schilder. Per boemeltrein vanaf St.-Petersburg reizen we naar het Repin Memorial Museum, oftewel Penaty, stil verscholen in Dr. Zjivago-achtige berkenbossen. ,,Mijn mooiste momenten beleefde ik boven, in mijn atelier'', zei Ilja Repin, die zijn lichte datsja deels zelf ontwierp. Binnen draaien de suppoosten keihard Engelstalige informatiebanden, maar onderhouden je tegelijkertijd in het Russisch, wat straffe concentratie vergt. Dit hele heiligdom moet je bewonderen van ze, te beginnen in de hal met Repins capes, hoeden en wandelstokken, dan zijn 'kabinet' -een heerlijke, halfronde werkkamer, en door naar de muziekkamer en het eetzaaltje.

Overal hangen foto's, van Repin, zijn vrouw Vera, kinderen en vrienden. Penaty was een trefpunt van wetenschappers, schrijvers en componisten. Ivan Pav lov, Maxim Gorki en Alexander Glazoenov werden er hartelijk onthaald; je ziet ze ook terug op de meer dan honderd schetsen, aquarellen en olieverven. Werken die Groningen niet bereikten, maar je opnieuw betoveren, zoals het intrigerende zelfportret waarop Repin boomlange penselen hanteert: afnemend gezichtsvermogen noopte hem steeds grotere afstand tot zijn doeken te bewaren. Boven is het ruime, ruwhouten atelier, met een levensgrote studie van Alexander Poesjkin. Vanaf 1903 leed Repin aan artrose in de rechterhand en leerde met links schilderen. Hij kon niet langer een gewoon palet vasthouden, dus bond hij een ronde kist om zijn middel, want schilderen moest hij, tot zijn dood. Repin koos zelf zijn begraafplaats, in het park, aan het einde van een berkenlaan.

Op een foto in Penaty zit een dromerige Repin in wit pak aan de zonovergoten Finse Golf, op steenworp van het huis. Nu, half maart, zijn strand en zee een bevroren vlakte zonder einder waarover de sneeuw komt aangieren. Twee ijsvissers doemen in de storm op: geharde kerels die elke winter naar zee trekken, met een boor in de knuisten en zeulend aan visserskisten op ski's. In deze bittere kou brengen ze soms 48 uur op het ijs door, gehuld in dikke mutsen, drie jassen en laarzen van zeehondenvel. Dan boren ze een gat, hangen er een lijn in en wachten op de vis. Hoewel er elk jaar minstens 500 ijsvissers door bevriezing overlijden, keren ze als lemmingen weer, iedere winter.

Terug naar het station lopen we met ze op, een sliert stoere binken die knerpen door het schemerige bos. Uitgerekend hier is dit puur 'Repin', een tableau vivant als de Wolga-slepers. Gesterkt door wodka en zuur brood, belegd met vetspek dat huilt van de knoflook, wachten ze op de trein naar St.-Petersburg en tonen hun visjes, amper groter dan een haring. Maar lékker, gebaren ze. Eenmaal aan boord sluit een ijsvisser zich aan bij de parlevinkers die koopwaar verhandelen: potloden, kranten en chocola. En vandaag ook vis, vers uit zee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden