Peking voert controle op Tibetanen op

Hoogleraar: Onderdrukking wordt steeds geraffineerder. Minder zelfverbrandingen.

Zonder pardon verdween de populaire Tibetaanse blogger Shokjang - echte naam Drukar Gyal (31) - in de cel. Dat was in maart 2015. De Chinese rechtbank veroordeelde hem afgelopen februari tot drie jaar cel vanwege separatisme. De bewijsstukken bestonden uit een blogpost over vrijheid van godsdienst, een melding dat de dalai lama met Peking ging praten en het bezit van zes boeken, waaronder 'Luchtbegrafenissen'. Het was genoeg om hem achter tralies te stoppen, een lot dat ook veel andere Tibetanen treft.

Uniek is dat Shokjang een brief aan de hogere rechtbank in de provincie Qinghai schreef, waarin hij zijn onschuld voor het voetlicht brengt: "Ik heb nooit over separatisme geschreven of geprobeerd mensen daartoe aan te zetten."

Shokjang is een van de ruim zeshonderd Tibetaanse politieke gevangenen. Peking bestraft 'dissidentie' al jaren keihard. "De verzoenende toon en de manier waarop Shokjang een beroep doet op de rechters is opmerkelijk", zegt Kate Saunders, woordvoerder van International Campaign for Tibet, vanuit Londen.

Sinds 2011 heeft de overheid een nieuwe manier om Tibetanen te controleren: er worden ambtenaren en militairen in dorpen geplaatst om de inwoners van dichtbij in de gaten te houden. Dat zegt Robert Barnett, hoogleraar bij de Tibet-opleiding aan de Columbia universiteit in New York. "De eerdere onderdrukking was ruw. Nu worden de methodes geraffineerder: ze weten wat je denkt nog voordat je iets doet. En de Chinezen zijn daar trots op. De nieuwe aanpak maakt het bovendien moeilijker om te zeggen dat ze mensenrechten schenden."

Toeristen hebben het niet door, maar de Tibetaanse bevolking staat onder constante controle, waartegen ze machteloos is. Uit wanhoop raakte in 2011 een nieuwe vorm van protesteren in zwang: Tibetanen staken zichzelf in brand. "Meestal losstaande incidenten, maar de daad kon een clustereffect hebben", zegt Saunders.

Hoogleraar Barnett beaamt dit: "Er waren twee golven van zelfopoffering. In 2011 waren het monniken en nonnen. Waarschijnlijk door de afkeer die Chinese invallen in hun kloosters opriepen. De tweede golf kwam een jaar later en was nog zorgelijker. Nu waren het gewone mensen die steun betuigden aan hun religieuzen. Het was de enige manier om media-aandacht te krijgen."

Dat was aanvankelijk zo, maar de media wenden eraan. En dus waren er aan het eind van 2012 minder zelfverbrandingen. Sinds 2009 staken 144 Tibetanen zichzelf in brand.

De andere reden voor de afname is een nieuwe wetgeving die Peking rond die tijd invoerde, zegt Saunders: "Familie en vrienden worden verantwoordelijk gehouden. Zelfopoffering is een misdaad geworden."

De aanklacht? Moord. Dat was afschrikwekkend genoeg voor veel Tibetanen. Het doel bij zelfopoffering is voor boeddhisten immers om alleen jezelf te deren, niet anderen. De zelfverbrandingen vonden vooral plaats in de Tibetaanse gebieden in Chinese provincies zoals Qinghai, Sichuan en Gansu, waar de controle traditioneel minder was. Sinds 2005 pakt Peking ook daar de Tibetaanse cultuur hard aan. "Dat leidde tot een hogedrukpan-situatie. Ze reageerden veel heftiger, juist omdat ze relatief vrij waren geweest. In de provincie Tibet leefden ze al dertig jaar onder strenge controle", zegt de hoogleraar.

Toch is Peking niet alleen maar de boeman. "China wil de strijd met Tibet winnen met vooruitgang en het gaat ze misschien nog lukken ook. Privélevens staan onder druk maar het kan zijn dat de Tibetanen zich schikken omdat het goed gaat met de economie en infrastructuur", zegt Barnett.

Ruimte voor de Tibetaanse liefde voor de dalai lama is er nog niet. Wel groeit de interesse van de Chinese bevolking in het Tibetaans boeddhisme. Veel Chinezen bezoeken de Tibetaanse gebieden.

Maar de meeste toeristen zien de strijd niet die in de regio woedt: "De staatsmedia vertellen steeds hetzelfde verhaal: er is groei in Tibet en iedereen is daar ontzettend blij mee, op een paar herrieschoppers na", zegt Barnett. Een groeiende groep jonge Tibetanen probeert dat beeld bij te stellen. Iemand als Shokjang slaat een brug naar jonge Chinezen, om hen te informeren.

Als Peking met de dalai lama in gesprek zou gaan en een paar concessies zou doen, zou dat heel goed vallen bij de Tibetanen, denkt Barnett. "Ze doen het alleen niet." Want toegeven aan de Tibetaanse eisen kan verregaande gevolgen hebben. "Tibet is de achilleshiel van China. Het risico is dat de partij daar zijn legitimiteit verliest, en de claim geliefd te worden door alle mensen."

China vindt dat de dalai lama het Tibetaans boeddhisme belachelijk maakt. Dat schrijft hardliner Zhu Weiqun, voorzitter van het comité 'etnische en religieuze zaken', na uitspraken van de spiritueel leider over zijn eigen reïncarnatie.

Dalai lama

De dalai lama (80), winnaar van de Nobelprijs, grapte in 2015 dat hij terug kon keren als een 'ondeugend blond meisje', maar zei ook dat het misschien verstandig was om 'een eeuwenoude traditie met een populaire dalai lama te eindigen'. Boeddhisten geloven dat de ziel van een overleden lama gereïncarneerd wordt in een kind. Met de uitspraak wil hij voorkomen dat China de nieuwe boeddhistische leider benoemt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden