Peking: Papier hier

In China werd ooit het papier uitgevonden. Nu importeert het land tien miljoen ton oud papier per jaar uit Europa. Met Nederland als hofleverancier.

De afgelopen tien jaar is de export van oud papier vanuit Europa naar het Verre Oosten meer dan verdrievoudigd tot meer dan 10 miljoen ton per jaar. Met circa een miljoen ton per jaar - ruim een derde van wat hier aan oud papier wordt ingezameld - is Nederland een van de grotere leveranciers.

In het Verre Oosten, vooral in China, groeit de vraag naar oud papier sterk. Het land telt vele kleine papierfabrieken, die gebruikmaken van stro, riet en bamboe. "Die fabrieken zijn klein en maken gebruik van verouderde technologie. Daarom moeten ze of dicht of schone technologie gaan gebruiken", vertelt Michiel Adriaanse van het Kenniscentrum Papier en Karton. "Omdat China weinig eigen houtvezel heeft, zowel vers als gerecycled, importeren die nieuwe papierfabrieken grote hoeveelheden oud papier."

Veel van de spullen die wij in China kopen, zijn verpakt in papier en karton. Het is dus niet zo gek dat ze dat terughalen. De transportkosten voor dat terughalen zijn trouwens laag omdat de containers waarmee onze computers en tv's worden aangevoerd anders leeg terug zouden gaan. Het is dus goedkoper een container papier vanuit Rotterdam naar Shanghai te vervoeren dan naar München.

Nu importeren de Chinezen papier, ooit waren ze de uitvinders ervan. De eerste papiermakers gebruikten vezels uit de bast van de moerbeiboom. Toen de kunst van het papiermaken Europa bereikte, werden vooral lompen als grondstof gebruikt. Het gebruik van houtvezel (pulp) dateert pas van halverwege de negentiende eeuw. In eerste instantie werd vooral verse vezel (houtpulp) gebruikt, maar sinds de jaren vijftig is het aandeel gerecyclede houtvezel (oud papier) flink toegenomen. Ondanks imponerende machines, die papier produceren met snelheden tot 120 kilometer per uur, verschilt het productieproces niet echt van de manier waarop in het begin van onze jaartelling papier werd gemaakt. Het begint met plantaardige vezels die met water tot een papje worden gemengd. Het papje wordt uitgesmeerd op een zeef en daarna geperst en gedroogd.

De groeiende vraag uit China leidt overigens niet tot tekorten, zegt Rutger van Dijk van de Vereniging van Nederlandse Papier- en Kartonfabrieken. "In Europa is meer dan voldoende oud papier beschikbaar. Uit een recent rapport van de ERPC, de Europese raad voor 'recovered' papier, blijkt bovendien dat er nog veel meer papier ingezameld kan worden.

In Nederland ligt het percentage ingezameld papier boven de 80 procent. Voor de Europese Unie is het gemiddeld 70 procent, maar in meer dan de helft van de lidstaten ligt het onder de 60 procent. Met afspraken over standaarden, onderzoek en voorlichting probeert de papierindustrie de inzameling van 'paper for recycling' op te krikken naar Nederlandse niveaus.

Terwijl China is overgestapt van papier gemaakt van andere vezelgrondstoffen op papier gemaakt van houtvezel, is Nederland juist bezig met het ontwikkelen van alternatieve papiersoorten. Deze zijn nog maar mondjesmaat voorhanden. Voor een deel heeft dat te maken met het feit dat de technieken om papier en karton te maken de afgelopen anderhalve eeuw zijn geoptimaliseerd op basis van verse en later ook gerecyclede houtvezels. Dat maakt het inpassen van alternatieve vezels van stro, hennep of andere eenjarige gewassen lastig. Adriaanse: "Je kunt een koe wel bananenschillen geven, maar dan kun je niet verwachten dat ze nog evenveel melk geeft van dezelfde kwaliteit. Hetzelfde geldt voor papier. Je kunt niet zomaar andere vezels gebruiken in een uitontwikkeld proces."

Maar de geringe beschikbaarheid van alternatieve vezelgrondstoffen wordt ook veroorzaakt doordat het overgrote deel van de reststromen uit de landbouw wordt hergebruikt als bodemverbeteraar of als veevoer. Dat de Nederlandse papier- en kartonindustrie toch experimenteert met alternatieve vezels, zoals tomatenstengels en natuurgras (zie kaders) heeft volgens Adriaanse vooral te maken met het streven om reststromen beter te benutten en zo de 'voetafdruk' te verkleinen.

In Europa, zoals hier in Torres Novas (Portugal), is meer dan voldoende oud papier beschikbaar om de Chinese honger naar papier te stillen.

Tomatendoos
De tomatendoos wordt gebruikt voor het verpakken van tomaten en is deels gemaakt van tomatenstengels. Voorlopig gaat het om een test, vertelt Maurits Rijpkema van Smurfit Kappa in Groningen. "We onderzoeken de mogelijkheden om de vezel op industriële schaal te verwerken tot karton." Daarbij doemen nog wel wat vragen op. Zo komen de stengels alleen in een korte periode in december beschikbaar als de tuinders hun planten opruimen. Transport is relatief duur, omdat de stengels voor 90 procent uit water bestaan. Ook bevatten ze geleideclipjes, touw en andere onvolkomenheden.

Bamboepapier
In China, bakermat van de papierfabricage, wordt bamboe al sinds de tweede eeuw gebruikt om papier van te maken. Het wordt in Nederland geïmporteerd door 3P Papier in Bussum, maar de hoeveelheden zijn gering, ongeveer 80 ton per jaar. Eigenaar Gerard Looijen: "We zouden wel meer willen importeren, maar er is maar één fabriek in China die papier levert van voldoende kwaliteit zonder het milieu te belasten. We zijn wel van plan om pulp te importeren om er in Nederland papier van te maken." Overigens ziet Looijen geen biologische of technische belemmeringen om op termijn ook in Nederland bamboe te telen.

Toiletpapier
Het klinkt als een foute grap, hergebruik van toiletpapier, maar toch doen de waterschappen onderzoek naar de mogelijkheden om de vezels van toiletpapier terug te winnen uit afvalwater en opnieuw te gebruiken. Jaarlijks spoelen we per persoon een kleine 15 kilo toiletpapier door de wc. Uit een proef bij de afvalwaterzuivering in Blaricum blijkt dat je ongeveer de helft van de papiervezels eruit kunt zeven met een heel fijne zeef. De resterende zeefkoek bevat 80 procent cellulose. Technisch zou je er dus papier van kunnen maken, zegt Cora Uijterlinde van Stowa, de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer.

Grassbox
Het verst gevorderd met alternatieve vezelgrondstoffen is Solidpack in Loenen, een bedrijf dat verpakkingen maakt voor vooral levensmiddelen. Het bedrijf is bezig met een proeffabriek voor de productie van karton uit gras, dat afkomstig is uit natuurgebieden. Volgens commercieel directeur Mark Breugelmans is bewust niet gekozen voor weidegras, omdat het bedrijf uit de buurt wil blijven van voedingsbronnen. De uit gras geïsoleerde vezels zullen worden gebruikt voor de middelste laag van verpakkingskarton. Ongeveer een kwart van de totale productie van het bedrijf zal straks grasvezels bevatten.

Gaiakraft
Een buitenbeentje onder de papiersoorten is Gaiakraft. Eigenlijk is het helemaal geen papier. Het is fijngemalen steen dat met een niet-giftige polyethyleenhars bij elkaar wordt gehouden. "Boomvrij dus", zegt Marc Heddes van importeur Gai-concepts. "Bovendien gebruiken we geen water bij de productie ervan." Het Gaiakraft wordt gemaakt in een fabriek in Taiwan. Het is waterproof en daarmee geschikt voor bijvoorbeeld kaarten en reisgidsen. Mocht de reisgids per ongeluk achterblijven in de natuur, dan is dat geen ramp. Het materiaal wordt geleidelijk afgebroken onder invloed van zonlicht, regen en bacteriën.

Stro
Tot in de jaren zeventig werd tarwestro in Nederland verwerkt tot karton. De industrie verdween vanwege de hoge milieubelasting. In Canada is sinds kort papier te koop gemaakt van stro. Het wordt - alleen daar - geleverd door Prairie Pulp & Paper, een bedrijf van onder meer acteur en regisseur Woody Harrelson. Enkele jaren geleden concludeerde het onderzoekscentrum ECN dat vezels uit stro gewonnen kunnen worden met een mengsel van organische oplosmiddelen zoals alcohol of aceton (organosolv-proces). Vanwege de hoge prijs van stro heeft dat tot op heden geen vervolg gekregen.

Nederlandse export van papier
De 23 papierfabrieken in Nederland produceren jaarlijks 2,7 miljoen ton papier en karton, waarvan het overgrote deel (2,1 miljoen ton) wordt geëxporteerd. Ruim 60 procent bestaat uit verpakkingspapier en -karton. De rest is kranten- en grafisch papier (35 procent) en sanitair papier (4 procent). Van de grondstoffen is 82 procent oud papier en 18 procent verse vezel. Die verse houtvezel komt voor het overgrote deel uit het buitenland, vooral uit Scandinavië en Noord- en Zuid-Amerika. Slechts één papierfabriek maakt gebruik van in Nederland geproduceerd hout (Flevohout) voor de productie van vouwkarton.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden