Peking paait zijn oude vijand Kuomintang

reportage | Nakomelingen van gevluchte strijders positief over toenadering. 'China is nu een belangrijk land. We moeten vooruitkijken.'

Gestoomde broodjes, Chinese noedels en oolong-thee. De 65-jarige Lee Chien-yüan heeft het allemaal in haar restaurant in het Noord-Thaise Thom Ngob, dat ook dienst doet als bescheiden museum. Herdacht wordt de geschiedenis van de Chinese Kuomintang-soldaten (KMT, zie kader) die eind jaren veertig de grens over vluchtten na de overwinning van de Chinese communisten. De meeste van hen kwamen terecht in Taiwan, een deel strandde in de bergen van Burma en Noord-Thailand. Daar houden hun nakomelingen de Chinese cultuur in stand. Eerst met de hulp van Taiwan, nu biedt ook voormalig vijand China de veteranen steun.

De kwieke Lee heeft een persoonlijke band met de ingewikkelde geschiedenis van dit gebied. Haar vader, die in 2000 overleed, was een bekende KMT-generaal die aan het hoofd stond van ongeveer de helft van de uit China gevluchte troepen. In de jaren vijftig leidde generaal Lee Wen-huan zijn soldaten nog meerdere malen richting China om het thuisfront te heroveren. "Ze wilden terug, maar dat werd steeds onwaarschijnlijker", legt Lee uit. Yunnan, de zuidwestelijke Chinese thuisprovincie van veel van de soldaten, was verboden terrein geworden onder China's communistische regering.

De strijd werd verlegd naar het winnen van Thaise burgerrechten voor KMT-veteranen en hun gezinnen, die in de jaren zestig door Bangkok als vluchtelingen werden geaccepteerd. Meer dan tien jaar hielpen soldaten van het 'Verloren Leger', toen vaak al van middelbare leeftijd, de Thaise regering met het verslaan van de lokale communisten. Als beloning zouden hun families volwaardige burgers van Thailand worden. Dat proces is nog altijd gaande, vertraagd door de afgelegen berglocaties van de dorpen en alsmaar veranderende regels. Zo'n 40 procent van de Chinese ex-vluchtelingen heeft nog altijd geen volwaardig id-kaart, iets dat vooral werk zoeken bemoeilijkt.

Vierenzestig Chinese KMT-dorpen telt Noord-Thailand nu, met in totaal zo'n driehonderdduizend inwoners. Hun Chinese erfgoed is goed zichtbaar. Langs vrijwel elke deur hangen twee rood-met-gouden stroken met Chinese versregels erop, een Chinese traditie. En op straat spreekt vrijwel iedereen Chinees. "Daar zijn we erg trots op", aldus Lee. "In elk dorp staat naast een Thaise school een Chinese, waar kinderen elke avond van zes tot half 9 in het Chinees les krijgen. En op zaterdag de hele dag."

Die tweetaligheid moet de volgende generatie helpen de eigen cultuur door te geven. Daarnaast helpt het ze beter werk te vinden, ook zonder de juiste papieren. "Er komen hier steeds meer Chinese toeristen. Tegenwoordig sturen zelfs Thaise ouders hun kind naar onze Chinese school", aldus dorpshoofd Li Zhensong. Het dubbele lesprogramma mag dan zwaar zijn voor de jongeren, veel keuze hebben ze niet volgens Li. "Ze zijn nu eenmaal zowel Thai als Chinees."

Hoewel de bergen van Yunnan slechts tientallen kilometers naar het noorden liggen, waren de Chinese dorpen in Noord-Thailand lange tijd georiënteerd op Taiwan. Daar waren veel van hun mede-strijders uit het KMT-leger een nieuw leven begonnen. Taiwanese stichtingen steunden de Chinese scholen en Taiwanese universiteiten stelden studiebeurzen beschikbaar.

Maar nu steunt ook China hier lokale scholen. Dat is deel van Pekings wereldwijde doel om via steun aan Chineestalig onderwijs de banden met de Chinese diaspora te onderhouden. Maar hier in Noord-Thailand heeft die steun nog een extra politieke laag, zegt Thais antropoloog aan de Universiteit van Chiangmai Aranya Siriphon, die onderzoek deed naar de Chinese dorpen. "China wil invloed winnen onder de KMT-nakomelingen, die tot nu toe Taiwan als 'het echte China' zagen. Het land hoopt via de steun de anti-communistische sentimenten in dit gebied weg te nemen."

Dat leidt tot frictie tussen de jongere en oudere generaties van Noord-Thaise Chinezen. Veel jongeren tonen interesse in China's bruisende economie. Maar voor ouderen gaat steun ontvangen van hun voormalige vijand vaak te ver. "Sommige scholen weigeren de steun", aldus Siriphon. "Anderen zeggen ja, maar proberen wel voorwaarden te stellen. Ze weigeren bijvoorbeeld de pro-Chinese geschiedenisboeken."

China's groeiende economische invloed in het Zuidoost-aziatische land doet de culturele weerstand afnemen. Zeker sinds de militaire junta de macht overnam in Thailand in 2014, stromen de Chinese investeringen binnen. En dus leren steeds meer leerlingen de afgekorte Chinese karakters die tegenwoordig in China gangbaar zijn, in plaats van de traditionele Chinese karakters zoals Taiwan die nog altijd gebruikt. "Zonde", vindt mevrouw Lee, "in die traditionele karakters blijft zoveel meer cultuur bewaard." Toch begrijpt ze dat het nodig is. "China is nu een belangrijk land. We moeten vooruitkijken."

Kuomintang

De nationalistische partij Kuomintang regeerde China van 1928 tot 1949. Na een ongemakkelijke alliantie met de Chinese Communistisch Partij (CCP) tijdens de strijd tegen Japan in de Tweede Wereldoorlog, voerden de KMT en de CCP een burgeroorlog van 1945 tot 1949. Zo'n twee miljoen soldaten, ambtenaren en KMT-aanhangers vluchtten toen naar Taiwan, waar de nationalisten een republiek oprichtten die door Peking nog altijd wordt beschouwd als een afvallige provincie. Nog altijd hoopt China vurig op een toekomstige vereniging met het eiland. In november vorig jaar vond voor het eerst sinds 1945 een ontmoeting plaats tussen de leiders van de nationalisten en de communisten: de Chinese president Xi Jinping en de Taiwanese Ma Ying-jeou schudden elkaar in Singapore de hand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden