Peking legt stenen in zee en kijkt wat Washington doet

China bruskeert groot aantal landen in streven controle te krijgen over de gehele Zuid-Chinese Zee. Arbeiders in Vietnam vallen Chinese fabrieken aan.

In het communistische Vietnam worden demonstraties niet getolereerd, behalve nu. Burgers protesteren tegen China, en de Vietnamese autoriteiten leggen hen geen strobreed in de weg; tegen deze vijand mag iedereen vrijelijk de straat op.

Aanleiding voor de protesten is het olieplatform dat de Chinezen in de Zuid-Chinese Zee hebben geplaatst, in gebied dat zowel door Vietnam als China wordt geclaimd. Gisteren vielen zelfs duizenden arbeiders de gebouwen aan van Chinese fabrieken in Vietnam. De spanningen lopen op, nadat het eerder op zee al kwam tot botsingen (letterlijk) tussen de Vietnamese kustwacht en Chinese schepen. De confrontatie is niet ongevaarlijk; China en Vietnam kennen een lange geschiedenis van oorlogen. Maar dit reikt verder. Op de achtergrond speelt het streven van China naar controle over de gehele Zuid-Chinese Zee, waar Peking op ramskoers ligt met een complete reeks landen: Japan, Taiwan, Zuid-Korea, de Filippijnen, Maleisië, Brunei, met achter hen de Verenigde Staten. Niet voor niets noemde de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry de plaatsing van het olieplatform gisteren "een provocatie" en "een agressieve daad".

De Chinezen hebben het platform, de Haiyang Shiyou 981, gestationeerd in de nabijheid van de onbewoonde Paracel-eilanden, die eerder al toneel waren van een gewapend treffen tussen China en Vietnam (zie kader). Of er in dat gebied genoeg olie te vinden is om er een olieplatform van een miljard dollar naartoe te slepen, wordt door experts betwijfeld. Maar het gaat China niet alleen om de poteniële grondstoffen op deze locatie. "China gebruikt het olieplatform waarschijnlijk vooral om zijn claim op de wateren van de Zuid-Chinese Zee kracht bij te zetten," aldus M. Taylor Fravel, hoogleraar aan het Massachusetts Institute of Technology. In The New York Times legde Fravel een verband met het recente bezoek van president Obama aan de regio, ter onderstreping van de Amerikaanse 'wending naar Azië'. Die verschuiving van Amerikaanse aandacht ¿ en geld en militaire middelen ¿ naar Azië is officieel niet tegen China gericht, maar wordt in Peking wel zo beleefd. "Misschien wil China testen hoe serieus de VS het meent," zegt Fravel.

Dat de Chinezen via Vietnam aan het schaduwboksen zijn met Amerika, blijkt ook uit de reactie van Peking: "Wij moeten erop wijzen dat een recente reeks onverantwoorde en onjuiste uitlatingen van de VS zekere landen hebben aangemoedigd tot gevaarlijk en provocatief gedrag." Daarmee kunnen de Chinezen alleen maar doelen op de verzekering die Obama gaf aan Japan en de Filippijnen die landen te beschermen bij een Chinese aanval op hun grondgebied ¿ inclusief betwist territorium in de Zuid-Chinese Zee.

Vanwege de militaire verdragen tussen de VS en deze twee landen zal China niet direct olieplatforms hun kant opsturen, maar in het geval van Vietnam ligt dat anders: dat heeft een dergelijk verdrag niet en kan dus dienen als testcase voor de Chinezen. Wat zij doen, zegt David Lai van het US Army War College, is het leggen van stenen, zoals in het bordspel Go. "Daarmee verover je posities."

Waarom Peking dit spel zo agressief speelt, en afstand neemt van de doctrine van China's 'vreedzame opkomst', heeft zowel politieke als economische redenen, voorzover die te scheiden zijn. De bijna grootste economie ter wereld wil de controle over cruciale vaarroutes zeker stellen en maakt aanspraak op olievoorraden die mogelijk in de miljarden vaten lopen.

China heeft in de Zuid-Chinese Zee een lijn getrokken die gebieden van alle andere landen in de regio doorsnijdt. En het kan dat doen omdat het almaar machtiger wordt - alleen de aanwezigheid van de VS biedt tegenwicht. Terwijl Peking de zwakke plekken van de buurlanden zoekt, kijkt het naar Washington. Zo dreigt de lijn die China trekt, in de woorden van auteur Robert Kaplan, "de militaire frontlinie van de komende decennia" te worden.

undefined

Paracel-eilanden

De Paracel-eilanden liggen 120 zeemijl van de Vietnamese kust en vallen op grond van VN-verdragen in de Exclusieve Economische Zone EEZ) van Vietnam. Zo'n EEZ beslaat 200 zeemijl.

China claimt echter de soevereiniteit over de eilanden en begint vervolgens vanaf hun grondgebied een zone van 200 zeemijl te trekken. Het olieplatform, dat op 17 mijl van het meeste zuidelijke eiland ligt, zou daarom binnen China's EEZ vallen. In 1974 stuurde China militairen naar de eilanden, waarna Vietnam hetzelfde deed.

China won die strijd, waarbij dodelijke slachtoffers vielen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden