PEKING KAN AL NIET MEER MISLUKKEN

Een paar dagen voor de vierde wereldvrouwenconferentie in Peking, begint de grote politiek zich ermee te bemoeien. Hillary Clinton, die staat te popelen om te vertrekken naar de grote vrouwenhappening, weet nog niet of zij van het Amerikaanse congres wel naar China màg reizen. In Duitsland zijn de Christendemocraten net verwikkeld in een rel over vrouwenzaken. Rita Süssmuth, presidente van de Bondsdag en CDU-lid, zei dat vrouwen geen millimeter mogen toegeven aan fundamentalisten die universele vrouwenrechten ondergeschikt willen maken aan religieuze en ethische waarden. En daar zijn toch niet alle heren van de CDU het mee eens. In Nederland heeft de gezaghebbende Nationale adviesraad voor ontwikkelingssamenwerking (NAR) gezegd dat de regering best meer mag doen om het toenemend geweld tegen vrouwen in de wereld te stoppen. De Nar vindt dat de Wereldvrouwenconferentie 'geen woorden maar daden' moet opleveren, waarbij mensenrechten voor vrouwen bovenaan moeten staan. En dat het nog lang niet afgelopen moge zijn: over vijf jaar moet er van de Nar zeker nog een vrouwenconferentie komen. Dat vinden ook de ruim tweehonderd Nederlandse vrouwen die momenteel hun koffers pakken. Ondanks alle twijfels over het nut van mega-conferenties en dan nog in een ondemocratisch land, hebben zij toch besloten te gaan. Omdat ze vinden dat drie decennia internationale vrouwenstrijd wel iets heeft opgeleverd. En omdat ze met 50 000 anderen willen afspreken hoe het verder gaat. Zes vrouwen over waarom Peking niet meer mis kan gaan.

Greet den Dulk heeft een tijd geleden een groep vrouwen uit verschillende kerken - waaronder ook katholieke - bij elkaar gehaald om te bedenken wat de kerkelijke inbreng zou kunnen zijn voor 'Peking'. In het slotdocument staat alleen vaag dat mensenrechten voor alle vrouwen moeten gelden, maar dat daarbij wel ethische en religieuze waarden gerespecteerd moeten worden - een formulering waar dus elke regering misbruik van kan maken.

In haar eigen groep merkte Den Dulk al hoe moeilijk het is om 'man en paard' te noemen als het gaat om de vraag wat de tekst van Peking nou in de praktijk betekent. “Iedereen weet dat er een spanning zit tussen universele mensenrechten en ethische waarden, maar niemand durft criteria aan te geven waarop religieuze landen die vrouwenrechten schenden, kunnen worden beoordeeld.”

In haar eigen voorbereidingsgroep bleek bijvoorbeeld dat katholieke vrouwen uiteindelijk toch de vage uitspraken in het slotdocument willen handhaven. Terwijl de meesten uit de protestantse hoek vonden dat er duidelijker voor de onschendbaarheid van vrouwenrechten moet worden gekozen.

Deze boodschap staat dan ook in het tekstvoorstel dat de groep voor 'Peking' heeft geformuleerd. Den Dulk hoopt maar dat de Nederlandse regeringsdelegatie er open voor staat. “Je hoort uit verschillende delegaties dat ze geen raad weten met godsdienst. Niemand wil zijn vingers branden.” Toch is helderheid van regeringsdelegaties belangrijk, vindt Den Dulk, zeker in het licht van de bondgenootschappen tussen het Vaticaan en fundamentalistisch islamitische landen. “De tegenkrachten uit deze hoek worden sterker en zijn ook beter georganiseerd dan tien jaar terug.”

Greet den Dulk zal in Peking meewerken aan een workshop over 'de kracht van godsdienst voor vrouwen'. “Ik denk dat er ook veel Westerse vrouwen naar toe zullen komen. Hier is godsdienst zo sterk een privézaak geworden dat veel vrouwen moeilijk voor hun identiteit uitkomen. Ook wordt godsdienst vaak heel instrumenteel omschreven. Zo van: 'ethische waarden zijn belangrijk om de corruptie in de samenleving te bestrijden', terwijl toch voor miljoenen vrouwen het geloof waardevol is in hun leven.”

Den Dulk wil vooral in gesprek komen met andere gelovige vrouwen in Peking. Eerder deed ze dat al op de mensenrechtenconferentie in Wenen, waar ze zich heel diepgaande discussies herinnert van joodse en katholieke vrouwen over geweld tegen vrouwen. “Ik zag net een interessant document van een Iraanse vrouwengroep. Die zoek ik nu op. Over wat hun geloof voor hen betekent, zonder meteen te denken: 'daar heb je de fundamentalisten.”'

MENSENRECHTEN Ina van Gelder-Leenheer uit Vlissingen is hoofdbestuurslid van de Nederlandse Christenvrouwen Bond (NCVB). Ze werkt drie tot vier dagen als vrijwilligster voor de bond, en mag nu met een andere vrijwilligster op kosten van de NCVB naar Peking. Zij heeft zich de afgelopen tijd beziggehouden met seksueel geweld tegen vrouwen en vindt daarom het onderwerp 'mensenrechten' heel belangrijk.

Al een jaar lang probeert Ina van Gelder, door de thema's van Peking te vertalen naar Nederlandse vrouwenproblemen, in het bondsblad aan de 50 000 NCVB-leden uit te leggen dat 'Peking' alles met hun eigen positie te maken heeft. Als gespreksleidster zat ze bij de afdelingen veel discussieavonden voor over 'geweld tegen vrouwen', een gevoelig onderwerp waarbij ze zoveel mogelijk cijfers gebruikte van GG en GD's uit de woonomgeving van de leden. “Officieel ging het themadeel van ons project over Costa Rica. Maar ik heb geprobeerd het niet alleen over geweld tegen vrouwen dáár te hebben, maar het dichtbij te brengen. Het maakte veel los, ik werd heel vaak na afloop van zo'n ledenavond thuis gebeld over persoonlijke ervaringen.”

De conferentie is voor Van Gelder hoe dan ook geslaagd. “De voorbereiding was al een enorme opkikker voor de Nederlandse vrouwenbeweging. Het gevoel van 'we zijn er nog lang niet, er moet nog van alles gebeuren' leeft weer onder veel vrouwen. Nee, ik vind dat niet frustrerend, ik ben altijd optimistisch. Peking is bedoeld om opnieuw druk op de ketel te zetten. Het is een zaak van lange adem. Wij als NCVB zullen ons best doen om de Nederlandse regering aan haar beloftes te houden. Al is het nog zo vaag, je kunt er altijd iets mee voor de Nederlandse situatie.” Persoonlijk denkt Van Gelder er ook van te genieten. “Bij de vorige conferentie, tien jaar geleden in Nairobi, waren ook twee vrouwen van ons. Die teren nu nog steeds op de ervaringen en ontmoetingen van toen.”

OORLOG EN VREDE Adrienne van Melle-Hermans van 'Vrouwen voor Vrede' is een van de veteranen in de Nederlandse afvaardiging. Zij heeft de vrouwenconferentie 1980 in Kopenhagen meegemaakt en ook 'Nairobi' in 1985. Nooit eerder heeft haar strijdpunt 'geweld tegen vrouwen in oorlogssituaties' zo prominent op de agenda gestaan. “Eindelijk wordt er op een internationale conferentie afgerekend met het idee 'het is oorlog en dus wordt er verkracht”, vertelt Van Melle over de wrange winst van vrouwenstrijd voor vrede. “Maar voor ons betekent 'vrede' niet alleen de afwezigheid van oorlog maar ook meer gerechtigheid. Dat brengt ons ook in conflict met andere vrouwengroepen die gelijkheid boven alles willen stellen. Als bij gelijkheid te weinig verband wordt gelegd met vrede, krijg je van vrouwen uit oorlogsgebieden terecht te horen: 'wat koop ik voor gelijkheid, als de aarde om me heen verbrandt?” Bij voorconferenties voor Peking, zoals de Europese regionale conferentie vorig jaar in Wenen, merkte Van Melle dat vrouwen uit het Westen veel te weinig 'globaal' denken. Oosteuropese vrouwen werden volgens haar in Wenen nauwelijks serieus genomen toen ze zeiden dat de economische situatie van hun land hun belangrijkste probleem was. “De Nederlandse regering maakt zich in Peking heel sterk voor lesbische vrouwen. Dat vind ik prima, maar ik heb er echt problemen mee als we zo doen alsof dat nou het grootste probleem voor vrouwen is. Ik vind dit heel Westers geredeneerd. In veel landen overheerst de oorlogscultuur, waar complete regeringsbegrotingen opgaan aan wapens. Daar overheerst dan ook altijd het patriarchale denken, dat merk je op andere terreinen, zoals wetgeving. In Rwanda kunnen vrouwen niet eens erven.” Veel hoop dat er in Peking harde uitspraken worden gedaan op het terrein van vrede, heeft Van Melle niet. Daarvoor staan er te veel politieke belangen op het spel. Maar 'Peking' kan voor haar allang niet meer mislukken, alleen al omdat er weer een grote vredestent komt waar vrouwen, ook 'officiële vijanden' uit alle crisisgebieden, met elkaar zullen praten. “Door vrouwenconferenties is er ontzettend veel bewustwording op gang gekomen. Op vrouwengroepen in ontwikkelingslanden zijn veel zelfbewuster geworden. Dat pakt niemand je meer af.”

DUURZAME ONTWIKKELING Henriëtte Fliek, imker uit Drenthe, is al twintig jaar actief in de Nederlandse Bond van Plattelandsvrouwen (NBvP). Zij weet dat het thema 'duurzame ontwikkeling' maar op zeven van de 150 pagina's slotdocument aandacht krijgt en zelfs door minister Melkert tijdens een voorconferentie werd bestempeld als 'niet passend voor een vrouwenconferentie, omdat niet elk onderwerp met de haren erbij gesleept moet worden'. “Lariekoek”, vindt Fliek. “Vrouwen zijn belangrijke consumenten en kunnen dus milieuvriendelijk gedrag sterk beïnvloeden.” Op de agenda van Peking staat dat extra aandacht moet komen voor vrouwen in plattelandsgebieden en er meer respect moet zijn voor de traditionele kennis van vrouwen over bijvoorbeeld biodiversiteit. Dat laatste vindt de Nederlandse regeringsdelegaties te sterk ruiken naar de traditionele vrouwenrol, als 'hoedster van moeder aarde' maar daar zit Fliek niet mee. Veel erger is dat de volgens haar belangrijkste uitspraak in het concept slotdocument - dat milieuproblemen vooral worden veroorzaakt door overconsumptie in de rijke landen - door toedoen van de VS weer tussen haken staat.

Daarom richt zich Fliek in Peking - met twaalf andere leden van de NBvP, gedeeltelijk gesponsord door de Body Shop - vooral op andere vrouwen uit de rijke landen. Zij gebruiken Peking om coalities te sluiten met andere kritische consumentengroepen uit Europa en Noord-Amerika. De vrouwen van de NBvP zullen een workshop 'draaien' waar ze de macht van consumenten demonstreren aan de hand van eigen ervaringen. Fliek heeft meegedaan aan de actie 'winkelwijs', waarbij - met het oog op Peking - veertig supermarkten in het Noorden van het land door kritische bondsleden onder de loep werden genomen wat betreft hun milieuvriendelijk aanbod en werkwijze. De bond heeft de ervaringen van deze actie laten vertalen. “Voor mij kan Peking niet meer mis gaan.”

VLUCHTELINGEN De Ethiopische Alem Desta - consulente voor de vrouwenraad van de Federatie van vluchtelingenorganisaties in Nederland (VON) - heeft geen hoge verwachtingen van 'Peking'. “De afgelopen twee jaren van voorbereidingen zijn veel belangrijker geweest. In Peking zullen hooguit ideeën worden uitgewisseld en nieuwe contacten gelegd.” Toch wil ze ook weer niets afdoen aan de conferentie. “Tegenwoordig richten vrouwen zich wereldwijd meer op machtsvorming en wereldwijd zijn er sterke vrouwenlobby's van de grond gekomen. Dat is winst.”

Voor de sinds 1976 in Nederland woonachtige Desta is 'Peking' de tweede vrouwenconferentie. “Tien jaar geleden kenmerkte 'Nairobi' zich door diepgaande discussies en een mooie slottekst. Maar na de conferentie bleek dat de uitvoering ervan stokte omdat er geen internationale samenwerking bestond tussen vrouwenorganisaties en geen lobby's waren om de plannen ook in de praktijk af te dwingen. In Peking gebeurt het omgekeerde: niet de diepgang, maar de vraag hoe effectief de teksten zijn in de praktijk, staat nu centraal. Dat komt ook door de invloed van de vrouwenlobby's op de regeringsdelegaties. Daarnaast zijn er veel meer regionale bijeenkomsten per continent gehouden, waar heel kritisch naar de praktijk is gekeken.”

Maar haar enthousiasme verdwijnt, als het haar eigen strijd betreft. “Migranten- en vluchtelingenvrouwen zijn het ondergeschoven kindje van deze conferentie. In het concept slotdocument staan de uitspraken over de moeilijke positie van vluchtelingenvrouwen in opvangkampen in ontwikkelingslanden weer tussen haakjes, wat betekent dat er opnieuw over onderhandeld moet worden. Ik vrees dat veel regeringen niet willen erkennen dat seksueel geweld een legitieme vluchtreden is. Ik mis ook een verwijzing naar vluchtelingenvrouwen in het Westen. Zonder onderwijsmogelijkheden en economische zelfstandigheid blijven zij ook in de rijke landen aan de zijlijn staan.” “Toch moet ik toegeven dat de situatie van vluchtelingenvrouwen in Nederland niet slechter is dan tien jaar geleden. De bewustwording in de samenleving èn het besef bij vluchtelingsvrouwen dat men ook bij zichzelf te rade moet gaan, zijn gegroeid. Mariano Slutzky

GEZONDHEID Ank Dijkstra is coördinator bij It Frouwenprojekt China in Leeuwarden, waarin zo'n vijftig vrouwen drie jaar lang intensief hebben gewerkt aan de voorbereiding van 'Peking'. Daarbij heeft de groep ruim tweeduizend vrouwen bereikt op grote studiedagen, maar ook ambtenaren van Friese gemeenten en op het provinciehuis bezocht om duidelijk te maken dat ook zij met het oog op Peking iets konden doen. Dat ging van 'meer vrouwen in leidinggevende posities' tot gezondheidszorg, het onderwerp dat Dijkstra in Peking sterk zal bezighouden. “Het is ons hier eindelijk gelukt een vrouwengezondheidscentrum van de grond te krijgen. Dat zal gelijk met Peking beginnen. Dat is voor mij hèt voorbeeld om al die vrouwen uit te leggen dat Peking ook met henzelf te maken heeft. Je kunt hier ook conferenties en schaduwconferenties met vrouwengroepen en ambtenaren organiseren, net als in Peking.”

Ank Dijkstra weet dat het hoofdstuk gezondheidszorg - en daarmee de verworvenheden van de bevolkingsconferentie in Caïro waar het gaat om zelfbeschikking van vrouwen - nog tussen haakjes staat in Peking. “Dat vind ik erg, maar ik denk niet dat ik er veel aan kan doen. Gelukkig zit er iemand van ons uit Friesland in de regeringsdelegatie. Zij zal zich sterk maken voor dit thema.”

Dijkstra is vormingswerkster in hart en nieren en ziet 'Peking' vooral als een kapstok om vrouwenacties te voeren in Friesland. “Dankzij Peking zijn eindelijk vrouwen uit kerken en maatschappelijke groeperingen die uit elkaar waren gegroeid, weer bij elkaar gaan zitten. De kunst wordt straks om iedereen te blijven kietelen.”

Via collect call houdt zij contact met Omroep Friesland, die haar ervaringen zal uitzenden. Omdat zij nog nooit naar een internationale conferentie geweest, wil zij in Peking 'letterlijk en figuurlijk haar eigen grenzen onderzoeken'. “Het liefst zou ik een fiets huren en het platteland opgaan, om met gewone mensen te praten, maar dat zal daar wel niet kunnen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden