Peking en Britse gouverneur graven zich in over Hong Kong

PEKING - "Waarom zouden de Chinezen iets doen dat tegen het belang van Hong Kong in gaat? Waarom een politiek stelsel veranderen als het goed werkt? Dat verwacht je toch niet van verstandige, volwassen mensen" , aldus een optimistische Chris Patten gisteren in Peking.

De Britse gouverneur van Hong Kong leek aan het eind van zijn driedaags bezoek aan de Volksrepubliek vol vertrouwen dat de Chinezen uiteindelijk akkoord gaan met zijn voorstellen voor meer democratie in Hong Kong. Maar de Chinese leiders lieten deze week al snel merken de nieuwe gouverneur "geen glorieuze terugtocht naar Hong Kong te gunnen" .

"Als Patten de afspraken over Hong Kong breekt, dan ziet China geen enkele reden om verder te praten" , verklaarde Lu Ping van het Chinese ministerie voor Hong Kong en Macao gisteren. De Chinese autoriteiten dreigen alle hervormingen die de nieuwe gouverneur nu wil doorvoeren na 1997 ongedaan te maken, als de Britten hun gezag over Hong Kong opgeven. Zij beroepen zich op de overeenkomst met Groot-Brittannie uit 1984, die overleg voorschrijft over elke maatregel die de status van Hong Kong na de machtsoverdracht beinvloedt.

De radicale Chinese reactie is het begin van een hardnekkig conflict tussen Peking en de Britse gouverneur. Chris Patten maakte bij zijn aantreden in juli direct duidelijk dat hij niet, zoals zijn voorgangers, eindeloos wil praten, maar zich sterk maakt voor de belangen van Hong Kong. Zijn houding wekte al snel irritaties in China, maar de gouverneur neemt die voor lief.

Dat de 'krachtige discussies' van de afgelopen dagen met zijn gastheren hem niet op andere gedachten hebben gebracht, bleek wel uit zijn sterke uitspraken over de bouw van het nieuwe vliegveld in Hong Kong. Dit project van 25 miljard gulden wordt door Peking al jaren tegen gewerkt. De Chinezen willen zo veel mogelijk van Hong Kongs geldreserves bewaard zien tot na 1997. De vorige gouverneur van de kroonkolonie, David Wilson, onderhandelde eindeloos met hen over een alternatieve financiering. Patten maakte echter duidelijk dat het afgelopen moet zijn met al dat gepraat.

Desnoods wil hij het vliegveld bouwen zonder toestemming van Peking, liet hij de Chinezen weten. "Het is mijn tweede keus, maar als het moet kunnen we het vliegveld zelf financieren en het voor 1997 zo ver mogelijk af bouwen. Hong Kong heeft dit vliegveld nodig, en zal het krijgen ook."

Maar de Chinese leiders hadden een ferm antwoord. Als Patten nu geen overleg met hen pleegt, hebben zij na 1997 geen enkele verplichting ongewilde projecten voort te zetten. Bovendien dreigen zij de toegang tot het Chinese luchtruim te weigeren.

Woede

Ook over zijn voorstellen voor een meer democratische procedure voor Hong Kongs laatste verkiezingen in 1995, hield Patten voet bij stuk. De Chinese autoriteiten zijn woedend over zijn plan meer zetels in de wetgevende raad te vullen via directe verkiezingen. Zij vinden dat Patten de 'Basic Law' doorkruist, de mini-Grondwet voor Hong Kong die door Groot-Brittannie en Peking is overeengekomen. Ook deze hervormingen dreigen zij na 1997 dan ook ongedaan te maken. Patten houdt echter vol dat hij niet meer dan zijn plicht doet. "Ik denk dat het de taak is van de gouverneur om de regels voor de verkiezingen in 1995 voor te stellen. Het gaat hier om details die niet in de grondwet zijn opgenomen. En ik nodig iedereen uit die het niet met mijn ideeen eens is, met een beter voorstel te komen."

Ondanks het dreigende conflict wordt Pattens sterke houding ten opzichte van de Chinese autoriteiten door velen gezien als een welkome frisse wind in de relaties tussen China en de kroonkolonie. Voor de aanstelling van de nieuwe gouverneur klaagde de bevolking in Hong Kong dat Groot-Brittannie de stad willoos overgaf aan de communistische regering, na er honderd jaar van geprofiteerd te hebben.

Deze kritiek kwam door de vele concessies die Pattens voorgangers deden aan China. Velen in Hong Kong geloofden dat er voor '97 een democratische regering zou worden ingesteld, toen de Britten en de Chinezen in 1984 afspraken dat Hong Kong de eerste vijftig jaar na de overname een speciale status van zelfbestuur krijgt. Aan die hoop kwam al snel een einde toen Peking zich met iedere beslissing in Hong Kong begon te bemoeien en de toenmalige gouverneur dat lijdzaam toeliet.

Patten wordt gezien als de eerste Britse bestuurder die werkelijk zijn stad verdedigt. Zeventig procent van de inwoners van Hong Kong zegt achter zijn voorstellen te staan. Maar de oorlogsverklaring van de Chinese autoriteiten kan die steun drastisch ondergraven. Zakenlieden waarschuwden al dat een ruzie tussen de gouverneur en de leiders in Peking de stabiliteit en dus de economie in Hong Kong bedreigt.

Een argument dat Patten, met alle andere kritiek, van tafel veegt. "Mijn voorstellen garanderen het welzijn van de bevolking, ook na 1997. Ik zie niet hoe dat de stabiliteit van Hong Kong aantast." De gouverneur maakte bovendien duidelijk dat de regerende raad van Hong Kong volgens hem het laatste woord heeft. Op die manier speelt de Brit een veilig spel: mocht de raad luisteren naar de dreigementen uit Peking, dan heeft hij in ieder geval zijn best gedaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden