Peilingen: er is niets zo succesvol als succes

In de jongste peiling van Maurice de Hond streeft de PvdA het CDA voorbij. Het belang van peilingen wordt door politici altijd sterk gerelativeerd, maar de uitkomsten kunnen een partij een flinke nekslag toebrengen. De kiezer hoort graag bij de winnaar.

DEN HAAG - 'Ach het zijn maar peilingen', zeggen partijen, die hun zetelaantal in de laatste schattingen van actualiteitenprogramma's zien dalen. Maar die reactie is slechts 'voor de tribune', zegt voormalig PvdA-campagneleider Jacques Monasch. ,,Partijen gaan wel degelijk zweten, als hun aantal zetels in de peilingen afneemt.'' Ferry Houterman, oud-campagneleider van de VVD sluit zich hierbij aan: ,,Er ontstaat een enorme onrust binnen de partij''.

,,Er is niets zo succesvol als succes. Mensen willen bij de winnaar horen'', aldus Monasch, doelend op het overlopen van GroenLinks-kiezers naar de SP. De SP, die eerder niet bij grote verkiezingsdebatten mocht zijn omdat de partij te klein was, wordt nu wel uitgenodigd. ,,Op basis van deze populariteit mocht Pim Fortuyn bij de vorige verkiezingen ook meedoen met de debatten. Mede daardoor heeft de LPF zo hoog gescoord.''

Maar het omgekeerde gebeurt volgens Houterman ook. D66, wiens zetels bijna gehalveerd zijn sinds de vorige verkiezingen, zal opnieuw in een neerwaartse spiraal terechtkomen, voorspelt de voormalige VVD-campagnestrateeg. ,,Als in de peilingen elke keer weer benadrukt wordt hoe slecht het gaat met D66, dan leidt dit natuurlijk tot een self-fulfilling prophecy.''

De kracht van de wekelijkse opiniepeilingen ligt volgens Monasch echter niet alleen in hun resultaten. Die vindt hij vrij oppervlakkig, ze laten maar een deel van de werkelijkheid zien. Het is de indicatie die de peilingen weergeven, die partijen doet zweten of juichen. De peilingen geven de partijen antwoord op een van de belangrijkste vragen in verkiezingstijd: werkt onze lang uitgedachte, strategische verkiezingsboodschap? Deze boodschap is van groot belang in het huidige verkiezingslandschap met veel zwevende kiezers. Eigen marktonderzoeken naar potentiële kiezers draaien al een jaar van tevoren op volle toeren. Wat doen de kiezers, welke onderwerpen houden hen bezig, op welke toon dienen zij benaderd te worden, welke politicus ligt goed in de markt; alles wordt geregistreerd. De kiezer verandert in een klant en de klant is koning.

En dan is er weinig aan te doen als een partij langzaam maar zeker wegzakt in de peilingen. ,,Het enige wat dan nog kan, is je argumentatie aanscherpen en de accenten verleggen naar onderwerpen die op dat moment belangrijk zijn in het publieke debat'', aldus Houterman. ,,Het is net als bij een schip. Je kunt nog wel een beetje rechts of links bijsturen, maar de hoofdkoers is al gezet.'' De verkiezingsfolders zijn gedrukt, de affiches hangen al en de partijen zijn overgeleverd aan 'genadeloze' peilingsresultaten.

Voormalig CDA-campagneleider Ries Smits is het daar niet mee eens. ,,Bij meerdere verkiezingen is gebleken dat peilingen soms behoorlijke afwijkingen vertonen. Natuurlijk worden partijen er nerveus van als deze nadelig uitpakken, maar ze moeten zich er absoluut niet door laten leiden, dan wel door laten ontmoedigen. Het hoort er nu eenmaal bij.'' Een partij moet volgens Smits simpelweg geloof en vertrouwen hebben in de eigen boodschap.

Om de invloed van peilingen op de kiezer te beperken geldt in Frankrijk, Portugal, Spanje en Zwitserland een weeklang een verbod op publicaties van peilingen voor de verkiezingen. Maar daar willen alledrie de campagnestrategen niet aan. ,,Het is een terechte discussie, maar een embargo op publicatie vind ik te ver gaan'', aldus Monasch. ,,Dat zou betutteling van de kiezer zijn'', zegt Houterman. ,,Bovendien is het niet haalbaar met de hedendaagse informatiestromen op het internet.''

Hoewel het wetenschappelijk bureau van zijn partij vorig jaar nog pleitte voor zo'n embargo, kan ook voormalig CDA-campagnestrateeg Ries Smits zich in deze argumenten vinden. ,,De kiezer is intelligent genoeg om zelf een goede afweging te maken.'' Bij de vorige verkiezingen steeg het CDA een maand voor de verkiezingen enorm in de peilingen. Houterman: ,,De een zijn dood, is de ander zijn brood''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden