Peilingen De Hond zijn vlot, maar waardeloos

Politiek en wetenschap nemen opinieonderzoeken niet serieus. Terecht, want De Honds methode deugt niet.

Nu het kabinet is gevallen zijn alle ogen weer op de wekelijkse peilingen van Maurice de Hond gericht. De Hond stelde niet teleur en publiceerde zondagochtend al zijn resultaten waarmee hij de verschuivingen binnen het electoraat in kaart bracht. De score: CDA verloor een zetel, de PvdA won er vier.

Nu wij met zijn allen weer op de mallemolen van Maurice De Hond stappen is het belangrijk om zijn opiniepeilingen eens kritisch tegen het licht te houden. En wat blijkt? Zo makkelijk als De Hond zijn resultaten in de media brengt, zo gesloten is hij over zijn peilmethodes.

Het is bekend dat de peilingen van Maurice De Hond worden uitgevoerd via een toevalssteekproef van gemiddeld 3000 respondenten uit een internetpanel bestaande uit 40.000 respondenten die zich ooit voor zijn panel hebben ingeschreven. Uiteraard zijn er bepaalde groepen oververtegenwoordigd in zijn panel. Bepaalde groepen die minder of niet gebruik maken van internet komen, logischerwijs, minder vaak voor in de database van De Hond. Toch moeten deze groepen wel meegenomen worden in de peiling en dus worden deze ondervertegenwoordigde groepen kunstmatig gecorrigeerd door ze in de steekproef meer gewicht te geven. Dit zogenaamde ’bijschatten’ gebeurt op basis van voorgaande peilingen en uitslagen en de exacte formule is geheim en verschilt per peilbureau. De Hond spreekt over „een in 1976 ontwikkelde correctiemethode voor het verkiezingsonderzoek met de naam Methode-De Hond”. Goede bijschatformules zijn goud waard: ze zorgen ervoor dat een onrepresentatieve populatie kunstmatig representatief wordt gemaakt. Ze maken van nietszeggende informatie kunstmatig betekenisvolle peilingen. Zo blijven kosten en moeite voor peilers laag.

Het toepassen van correcties leidt er echter toe dat vooral kleine verschillen en uitslagen uitvergroot worden. Het verlies van één zetel van het CDA afgelopen zondag kan net zo goed verklaard worden door het gebruik van deze correctiemethode als door de val van het kabinet. We weten het niet, maar nog belangrijker: ook Maurice De Hond weet dit niet. Deze verschillen vallen binnen de foutmarge van het peilingonderzoek en zijn dus te verwaarlozen. Ook is bekend dat veel sympathisanten van partijen aan de rand van het politieke spectrum ondervertegenwoordigd zijn in peilingen. Mensen komen nu eenmaal niet graag openlijk uit voor een extreme opvatting. Deze groepen worden in peilingen dus relatief vaker en meer gecorrigeerd dan sympathisanten van partijen in het centrum. Het gevolg is dat peilingen onnauwkeuriger worden naarmate men meer naar de flanken van het politieke spectrum kijkt. Concreet betekent dit dat er bijvoorbeeld maar enkele PVV-stemmers meer in de steekproef van De Hond nodig zijn om Geert Wilders een extra zetel op te leveren, terwijl dat er voor de PvdA veel meer moeten zijn.

Tenslotte is er nog een structureel probleem met de peilingen van De Hond. Stemvoorkeuren zijn bijzonder moeilijk om te meten omdat tijd een belangrijke rol speelt. Uiteraard weet een aanzienlijk en almaar groeiend deel van de kiezers twee dagen voor verkiezingen nog altijd niet op wie het gaat stemmen. Dat deel kan dus ook niet nu al zeggen waar op gestemd zal worden, mochten er nu verkiezingen zijn. Het enige dat gemeten wordt is dus waar de voorkeur van de gepeilden op het moment van peilen naar uitgaat, niet waar zij bij de volgende verkiezingen op gaan stemmen. Deze onterechte link wordt helaas nog te vaak gelegd wanneer de resultaten van de peilingen besproken worden.

Door al deze onvolkomenheden wordt er in de wetenschap en politiek weinig waarde gehecht aan de peilingen zoals die van De Hond. In sommige landen is zelfs een verbod op het publiceren van peilingen vlak voor verkiezingen. Toch staan de media in Nederland elke keer weer vol met de laatste peilingresultaten en ik vrees dat het belang dat hier aan gegeven wordt, wordt overgenomen door het publiek. Politiek wordt op deze manier verslagen alsof het een sportwedstrijd was, iets dat het publiek het vertrouwen in de politiek doet verliezen.

De media moeten zich terughoudender opstellen bij het publiceren van peilingen. Laten we het weer over de inhoud hebben: dat is tenslotte waar politiek over hoort te gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden