Pegida-bijeenkomsten minder massaal, maar invloed blijft groot

Duitse protesten | Bij de tweede verjaardag van de beweging Pegida valt op dat de steun in het 'Avondland' is geslonken. Veel aanhangers zochten de macht op van die andere anti-islampartij.

'Merkel moet weg'. 'Volksverraders, stap op!' Met die inmiddels bekende Pegida-kreten haalden aanhangers van de Duitse protestbeweging twee weken terug toch alle landelijke media. Reden: duizenden demonstranten riepen de leuzen op tientallen meters afstand van bondskanselier Angela Merkel en andere politici, die in Dresden waren om nota bene de dag van de Duitse eenheid te vieren.

Zulke incidenten doen vermoeden dat Pegida, dat op 20 oktober zijn tweede verjaardag viert, nog altijd een grote, invloedrijke anti-islambeweging is en luis in de pels van de Bondsrepubliek. Maar wie naar opkomstcijfers van maandagavondbijeenkomsten in de Saksische hoofdstad Dresden kijkt, krijgt een ander beeld. De afgelopen vijf maanden lagen die volgens studenten en onderzoekers van de universiteit Leipzig nooit hoger dan 3000. De laatste keer dat zij meer dan 5000 mensen telden bij een demonstratie of protestmars van Pegida was in februari dit jaar.

De lage cijfers doen denken aan zomer vorig jaar, toen de islamkritische beweging in veel Duitse media werd doodverklaard. Teleurstelling over een mislukte deelname aan de burgemeestersverkiezing van Dresden en een gebrek aan nieuwe strijdpunten waren daar toen de oorzaak van. Maar de vluchtelingencrisis van enkele maanden later gaf Pegida nieuw elan. Op het eenjarig bestaan vorig jaar oktober kwamen zo'n 20.000 mensen af, bijna net zoveel als de hoogtijdagen van begin 2015.

Overbieden

Waarom heeft de beweging angst voor de vluchtelingenstroom en islamitisch gemotiveerd terrorisme niet weten om te zetten in meer steun? De eerste verklaring is dat de beweging niet meer iedereen aanspreekt. In het begin gaf Pegida brede groepen burgers een stem die bang waren voor islamisering van Duitsland en de autoriteiten er niet op vertrouwden juiste beslissingen te nemen. Maar naarmate de protestmaandagen zich aaneenregen, werd de beweging radicaler.

Sprekers moesten zich elke week overbieden om interessant te blijven en doorbraken telkens nieuwe taboes, verklaart politicoloog Lars Geiges in de vorige maand verschenen analysebundel over Pegida.

Oprichter Lutz Bachmann, die zich aanvankelijk vooral tegen buitenlanders richtte, keerde zich in de loop van 2015 in steeds hardere bewoordingen tegen Duitse politici. Merkel noemde hij dictator, minister Heiko Maas van justitie 'de ergste geestelijk brandstichter sinds Joseph Goebbels' en om een meegebrachte symbolische galg voor Merkel en vice-kanselier Gabriel moest hij lachen.

Intern gevecht

Die radicalisering heeft tot vervreemding geleid bij een deel van de oorspronkelijke demonstranten. Een interne strijd in het bestuur van Pegida deze zomer hielp evenmin. Bachmann en medebestuurslid Tatjana Festerling, vorig jaar Pegida-kandidaat voor de burgemeestersverkiezing, gaan al maanden rollend over straat. Hoewel Festerling onthulde dat Bachmann naar Tenerife overweegt te emigreren, lijkt het grootste deel van de achterban hem nog steeds te steunen.

Maar misschien wel de belangrijkste reden voor het verval van Pegida is de opkomst van de AfD. De rechts-populistische partij heeft sinds een jaar de rol van de Dresdener beweging overgenomen. Duitsers die het niet eens zijn met het asielbeleid van Merkel kunnen hun afkeer kwijt bij het politiek machtiger Alternative für Deutschland.

Politicoloog Geiges: "De partij heeft het gevoel dat Pegida als eerste aanboorde allang geabsorbeerd." Ook op de facebookpagina van Pegida lijken aanhangers zich dat te realiseren. "Pegida was slechts de startmotor voor de raket AfD", schreef er een afgelopen zomer.

Juist in Dresden wonen weinig allochtonen

Pegida, dat staat voor Patriottische Europeanen tegen de Islamisering van het Avondland, werd op 11 oktober 2014 opgericht. De eerste protestmars, waar 350 mensen op af kwamen, was op 20 oktober van dat jaar. Dat de beweging in Dresden is ontstaan is opvallend, in de stad is het percentage allochtonen juist zeer laag.

Oprichter Lutz Bachmann, die komende maand terechtstaat voor haatzaaierij, heeft in juni een aan Pegida gelieerde politieke partij opgericht, de Vrijheidslievende Direct-democratische Volkspartij FDDV.

Startmotor of niet, het sentiment dat Pegida vertolkt is veel duidelijker zichtbaar dan toen de beweging twee jaar geleden met haar vreedzame protestmarsen begon. Duitsland is bovendien gepolariseerder dan twee jaar terug. Dat blijkt nu de Pegida-marsen steeds grotere tegendemonstraties op de been brengen.

Terwijl de anti-islambeweging morgenmiddag haar verjaardag viert, komen maandagmiddag in Dresden tegenhangers van 'Herz statt Hetze' (hart in plaats van haat) bijeen om een ander geluid te laten horen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden