Column

Pechtold weg en een dikke kras in het teflon van Rutte

Stevo Akkerman.Beeld Trouw

Ze traden beiden in 2006 aan als fractievoorzitter, beiden na een nipte overwinning in de strijd om het leiderschap in hun eigen partij. 

Tegen de klippen op boekten ze electorale successen en samen smeedden ze in de zomer van 2017, ook tegen de klippen op, het kabinet VVD-CDA-D66-CU. En toen kwam afgelopen weekeinde; een kantelpunt. Alexander Pechtold maakte zijn vertrek bekend, een dag nadat Mark Rutte de grootste nederlaag uit zijn loopbaan moest incasseren, toegediend door Unilever, zijn vroegere werkgever. Waarmee een interessant thema op tafel ligt: de houdbaarheidsdatum van de leider en hoe die te herkennen.

Pechtold vertelt er een mooie anekdote over in het afscheidsinterview dat hij de afgelopen maanden al aan Vrij Nederland bleek te hebben gegeven. Zijn vader maakte eens mee hoe een directeur tijdens een bestuursvergadering riep dat hij in het harnas zou sterven.

Daarop merkten een paar adjuncts net iets te luid op dat aan zo’n ding toch wel te komen moest zijn. Pechtold wilde dat moment voor zijn en dat is hem ook wel zo ongeveer gelukt, al waren er wat publieke voortekenen. Bijvoorbeeld toen Jan Terlouw een paar maanden geleden liet doorschemeren dat hij vond dat Pechtolds tijd gekomen was.

Regeren is halveren

De vertrekkende leider kan bogen op een indrukwekkende prestatie: hij heeft zijn partij, die op sterven na dood leek (nul zetels, zeiden peilingen in 2006), gereanimeerd en in het centrum van de macht gebracht. Het stelt hem in staat te zeggen dat hij afscheid neemt omdat zijn missie geslaagd is, en wie zal hem dat misgunnen? 

Geert Wilders ja, de man met wie Pechtold – niet zelden als enige in de Kamer – keer op keer het gevecht aan bleef gaan. Toch zou het te ver gaan om te zeggen dat Pechtold op het hoogtepunt vertrekt, daarvoor dreigt te veel onheil voor D66. Min tien zetels, zeggen de peilingen nu, en natuurlijk mogen we daar geen voorspelling van maken, maar we weten ook dat voor D66 bij uitstek geldt: ‘regeren is halveren’.

De huidige coalitie ontbeert zo demonstratief een samenhangend verhaal en verenigt zulke conflicterende wereldbeelden (neem alleen Blok versus Kaag), dat het erop begint te lijken dat de kiezers van geen van de regeringspartijen zich erin herkennen. De VVD staat op min negen, het CDA op min acht, alleen de CU ontspringt de dans. 

Voor het eerst treft de regeerboete ook de VVD, en het lijkt me zonneklaar dat dat is vanwege de vermaledijde dividendbelasting. Het politieke wonderkind Rutte heeft niet herkend hoezeer het doordrukken van deze persoonlijke wens zijn team zou beschadigen en hij heeft zich vreselijk vergist in het karakter van de aandeelhouderseconomie. Toen hij zijn beloning wilde gaan ophalen bij Unilever, versnipperde het bedrijf die als een kunstwerk van Banksy.

Zoals de grote multinationals losgezongen zijn van hun geografische en maatschappelijke omgeving, zo dreigt dat ook voor een minister-president die te lang gevangen zit in het Torentje. Rutte gold altijd als de ‘teflon-premier’. Die tijd lijkt me voorbij.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de 'keiharde nuance' en het 'onverbiddelijke enerzijds-anderzijds' preekt. Lees meer columns in dit dossier

Lees ook:

Wie wordt de opvolger van Pechtold? Dit zijn de kanshebbers

Binnen de D66-fractie is de strijd losgebarsten wie Alexander Pechtold gaat opvolgen als fractievoorzitter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden