Pausboeken onder de boom

Is het ultieme boek over paus Franciscus al geschreven? Vaticaankenner Stijn Fens las de berg boeken die sinds zijn aantreden zijn verschenen.

Een boek over de paus schrijven kan zomaar op een teleurstelling uitdraaien. Neem nou mijn collega John Thavis. Hij publiceerde in februari van dit jaar 'De Vaticaan-dagboeken', waarin hij terugkijkt op zijn leven als correspondent in Rome. Vlak na het verschijnen trad Benedictus XVI af. In de nieuw ontstane situatie verloor het boek al snel zijn waarde. Thavis' levenswerk ligt inmiddels bij de ramsj, net als de Duitse paus die een grote rol in zijn boek speelt. De tijd is onbarmhartig voor boeken, maar ook voor pausen.

Wie in Rome op zoek gaat naar een ansichtkaart van Benedictus XVI moet goed zoeken. De emerituspaus, die zijn dagen in afzondering doorbrengt in een klooster in Vaticaanstad, lijkt ook in de souvenirwinkels uit het zicht verdwenen. Paus Franciscus heeft de macht razendsnel overgenomen. Aan de Argentijnse paus wordt nu heel veel geld verdiend.

Ook uitgevers proberen mee te liften op het succes van de nieuwe paus. De Nederlandse markt is de afgelopen maanden overspoeld met biografieën van Franciscus, na jaren van pauselijke droogte. Opvallende overeenkomst: ze gaan vooral over Jorge Mario Bergoglio, zoals de paus heette voordat hij op 13 maart tot paus gekozen werd, en niet zozeer over paus Franciscus. Wie het boek 'Paus Franciscus in zijn eigen woorden' (BBNC Uitgevers) leest, komt vooral citaten van Bergoglio tegen en veel minder van Franciscus.

Veel dezelfde anekdotes
Verder komt de enthousiaste lezer van die berg pausboeken nogal wat herhalingen tegen. Veel dezelfde anekdotes over hoe sober hij wel niet als aartsbisschop leefde, veel dezelfde citaten en zelfs twee keer dezelfde titel. De laatste tijd kwam alleen de Argentijnse Elisabetta Piqué nog met nieuwe feiten over Bergoglio. Zo zou hij pas in de zesde stemronde tot paus zijn gekozen (en niet in de vijfde zoals tot nu toe werd aangenomen), omdat er in die vijfde stemming één stem te veel was uitgebracht.

Een veel groter probleem is dat de meeste boeken op het moment van verschijnen al verouderd zijn. Deze paus maakt bijna elke dag nieuws. Hij stelt nieuwe commissies in, geeft het ene opzienbarende interview na het andere, doet opmerkelijke benoemingen en publiceert een document (Evangelii gaudium) van ruim tweehonderdvijftig pagina's dat leest als het visioen van een nieuwe kerk. Om over al die opvallende omhelzingen maar te zwijgen. Tegen deze paus valt niet op te schrijven.

Wat valt er wèl over hem te schrijven? Franciscus predikt niet alleen het evangelie, maar hij leeft het voor. De wereld kijkt ademloos toe. Zijn taal is die van de straat en niet die van de studeerkamer. Hij lijkt bezig het pausschap opnieuw uit te vinden en heeft in korte tijd het imago van de katholieke kerk radicaal ten goede veranderd. Wie maakt zich nog boos over zoiets als Vatileaks?

Weer leuk om bij Rome te horen
Maar we zijn nog geen jaar op streek en veel is nog onduidelijk. Deze paus gooit graag balletjes op. Over hoe je homoseksuelen moet behandelen, over gescheiden mensen en de communiegang of over de rol van de vrouw in de kerk. Soms blijft zo'n balletje zweven, een ander valt hard op de grond uiteen. Niks vrouwelijke priesters of diakens. Vergeet het maar. Over die sacramenten voor hertrouwd gescheiden moet een synode maar beslissen en hoe die hervorming van de kerk er precies uit gaat zien, weet nog niemand. Zelfs Franciscus niet.

Man van het jaar, paus van de eeuw: de euforie rond deze paus is - ook in ons land - groot. Zeker onder katholieken. Het is weer leuk om bij Rome te horen. Maar hoe gaat deze paus ervoor zorgen dat ook de rechterflank van de kerk zich in zijn beleid gaat herkennen? En ligt, met zoveel verwachtingen, een teleurstelling niet op de loer? Voor je het weet, ben je de Obama onder de pausen.

Wij gewone stervelingen denken in maanden. De kerk in jaren, als het niet eeuwen zijn. Misschien dat we over vijf jaar een notie hebben van wat deze paus nou werkelijk heeft bereikt. Het ultieme boek over Franciscus laat dus nog wel even op zich wachten.

Paus Franciscus, leven en denken van Jorge Bergoglio

Door Francesca Ambrogetti en Sergio Rubin (Adveniat/Halewijn)

Dit boek is eigenlijk al drie jaar oud, maar direct na de pauskeuze bijgewerkt en voor het eerst in het Nederlands uitgegeven. De twee journalisten interviewden Bergoglio - toen nog aartsbisschop van Buenos Aires - urenlang over zijn leven. Het gaat onder meer over zijn jeugd, zijn priesterroeping en over de jaren van het militair bewind in Argentinië en de economische crisis waar het land jarenlang in verkeerde. Maar ook over zijn favoriete film ('Babette's Feast') en zijn liefde voor de tango. Belangrijkste citaat: 'Ik ben eerlijk van mening dat de kerk voor een fundamentele keuze staat, die niet gericht is op het schrappen van een aantal voorschriften, of het leven makkelijker maken. Wat wel moet gebeuren is dat de Kerk de straat op gaat om mensen te zoeken en hen bij naam te leren kennen.'

3 aanraders
Pope Francis, untying the knots

Door Paul Vallely (Bloomsbury)

De Engelsman Vallely reisde naar Argentinië en Rome en interviewde vrijwel alle belangrijke mensen die in het leven van Franciscus een rol hebben gespeeld.

Hij beschrijft hem als een in wezen eenzame man, die van een bange, conservatieve priester veranderde in een bisschop van de armen. Een man die tijdens de juntajaren als provinciaal van de jezuïeten door roekeloos gedrag twee ordegenoten in gevaar bracht. Maar toen ze eenmaal ontvoerd waren, er alles aan deed om ze vrij te krijgen.

Een non-conformist die in staat is van zijn fouten te leren en de nederigheid heeft omhelsd om zijn eigen dogmatische en autoritaire trekken te bestrijden. Met afstand het beste boek over Franciscus en onmisbaar voor wie hem echt wil leren kennen.

Wat doet Franciscus met Kerstmis?

Op Kerstavond draagt de paus om 21.30 uur de kerstnachtmis op in de Sint-Pieter. Op Eerste Kerstdag houdt hij vanaf het balkon van dezelfde kerk zijn kersttoespraak, geeft de zegen Urbi et Orbi - aan de stad Rome en de rest van de wereld - en wenst iedereen een zalig Kerstfeest en een gelukkig Nieuwjaar. RKK zendt deze kersttraditie live uit (25 december, 12.00 uur, Nederland 2). Eén man heeft de goede wensen al ontvangen: Benedictus XVI. De emerituspaus kreeg de afgelopen week een telefoontje van zijn opvolger die hem tijdens een kort gesprek het beste voor de kersttijd en het nieuwe jaar toewenste.

Een wonderlijk tweepausenjaar
Door Jan De Volder (Lannoo)

De titel verdient niet de schoonheidsprijs, maar de Belgische journalist Jan de Volder schreef een boeiend verslag over 2013, met recht een bijzonder jaar in de geschiedenis van de katholieke kerk. De Volder wijst terecht op de continuïteit tussen Franciscus en zijn voorganger en er is veel aandacht voor de oecumene. 'Zal Franciscus slagen? De moeilijkheden en de weerstand, zelfs de gevaren voor zijn leven, zijn niet gering. Hopelijk krijgt deze paus tijd van leven.'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden