Pausbezoek: nieuwe stap in machtsstrijd tussen bisschoppen

analyse Strijd tussen Haarlem en Utrecht is ook botsing tussen twee volstrekt verschillende persoonlijkheden: Punt en Eijk

Volgens zijn woordvoerder weet bisschop Jos Punt niet wie nu besloten heeft dat het door hem gedroomde bezoek van Franciscus aan Amsterdam niet kan doorgaan, de paus zelf of kardinaal Eijk. Met andere woorden: de bisschop van Haarlem-Amsterdam vertrouwt zijn collega van Utrecht niet helemaal.

Het is lang geleden dat twee Nederlandse bisschoppen in het openbaar zo openlijk het conflict aangingen.

Het is het zoveelste wapenfeit in de al enkele jaren durende machtsstrijd tussen de twee bisschoppen die ooit allebei op het seminarie Rolduc van bisschop Gijsen zaten. Uit hetzelfde conservatieve hout gesneden, maar voor de rest zeer verschillend.

Als Wim Eijk in 2011 tot voorzitter van de bisschoppenconferentie wordt gekozen, moeten de andere bisschoppen wennen aan de strakke, Amerikaans aandoende bestuursstijl van Eijk. Hij is een controlfreak die alles graag in eigen hand houdt, ook in de bisschoppenconferentie.

Zo vindt hij dat Punt rond het pausbezoek voor zijn beurt heeft gepraat, het is niet aan hem om de paus uit te nodigen maar aan Eijk als voorzitter van de conferentie. Oncollegiaal gedrag dus in de ogen van de kardinaal.

Punt en zijn hulpbisschop Jan Hendriks ergeren zich op hun beurt steeds meer aan het autoritaire optreden van de kardinaal (met name op het gebied van de communicatie) en rebelleren steeds meer tegen Utrecht. Zij beschouwen juist de manier waarop Eijk geopereerd heeft rond het bezoek als oncollegiaal gedrag.

Een bisschoppenconferentie is een verband waarin bisschoppen op basis van gelijkwaardigheid samenwerken op gebieden die het bisdom overstijgen, zoals bijvoorbeeld de liturgie en een eventueel bezoek van de paus. Eijk lijkt zich als kardinaal, aartsbisschop en voorzitter van de conferentie steeds meer als eindbaas van de Nederlandse bisschoppen te beschouwen. Dat zit collega-bisschoppen - en niet alleen die uit Haarlem - niet lekker.

Bisschop Gerard de Korte van Groningen-Leeuwarden nam tijdens het ad liminabezoek van de bisschoppen aan de paus openlijk afstand van Eijk die voorspeld had dat twee derde van de parochiekerken voor 2025 moet sluiten. "Dat staat niet in ons gezamenlijke ad liminarapport, dat heeft hij er eigenlijk wat in gesmokkeld", zei De Korte. "Die cijfers slaan op het aartsbisdom Utrecht."

De strijd tussen Haarlem en Utrecht is uiteindelijk ook een botsing tussen twee volstrekt verschillende persoonlijkheden. De ene bisschop krijgt steeds meer lef, nodigt de paus uit en ziet wel wat er van komt. De ander is formalistischer en wil bij wijze van spreken zeker weten dat elk stoeltje in de Amsterdam Arena bezet is als de bisschop van Rome het veld betreedt.

De Nederlandse bisschoppen zijn verdeeld. 'Over heel veel dingen', zegt een ingewijde. Kardinaal Eijk zal alle zeilen moeten bijzetten om de eenheid binnen de bisschoppenconferentie te herstellen. Bisschop Punt gaat ondertussen stug door met de verwezenlijking van zijn droom en kondigde dit weekend doodleuk aan een nieuwe poging te gaan wagen de paus naar Amsterdam te krijgen. Nu met hulp van zijn protestantse broeders.

Of Franciscus inderdaad ooit in zijn pausmobiel de oversteek van Rokin naar Damrak zal maken, is nog maar de vraag. Deze paus is niet zo reislustig en heeft in Rome genoeg te doen. En een verdeelde bisschoppenconferentie ter plaatse helpt ook niet.

Na eerdere, pijnlijke affaires rond kerstliedjes die wel of niet gezongen mogen worden en eeuwenoude vervloekingen, dringt zich een andere, belangrijkere conclusie op. De Nederlandse katholieke kerk en in het bijzonder de aartsbisschop van Utrecht, slaagt er maar niet in mee te liften op het succes van die bijzondere paus in Rome.

Particulier initiatief om Franciscus alsnog te verleiden
Paus Franciscus krijgt binnenkort tóch een uitnodiging om Nederland te bezoeken. Een aantal kleine katholieke organisaties is een petitie begonnen waarmee iedereen die maar wil de paus uit kan nodigen voor een reis naar Nederland. Het idee is afkomstig van een groep Utrechtse katholieken die samenwerken onder de naam Bezield Verband.

"We denken dat met duizenden steunbetuigingen de paus ons niet kan weigeren", zegt Ad de Groot van het actiecomité. De actie van Bezield Verband komt na de oproep die de secretaris van bisschop Punt (Haarlem-Amsterdam) gisteren deed in deze krant. Punt hoopt op een 'burgerinitiatief' om de paus te overtuigen van zijn populariteit in de 'spirituele periferie' in Nederland.

De petitie is te vinden op www.pausnaarnederland.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden