Pausbezoek / Als hij daar maar niet gaat bidden

Tijdens zijn Turkije-bezoek poogt de paus om de dialoog met de moslimwereld gaande te houden. De Turkse premier, die hem eerst negeerde, begroet de kerkvorst. Als Benedictus maar niet gaat bidden in de Aya Sofia, ooit kerk, later moskee, nu museum.

Paus Benedictus XVI is in de geschiedenis van de Turkse republiek niet de eerste paus die het land bezoekt. Maar zo omstreden was een bezoek aan Turkije nog nooit.

Duizenden demonstreerden om zijn bezoek tegen te houden. Nu de paus voet heeft gezet op Turks grondgebied, is de grote vraag of hij in het ’museum’ Aya Sofia gaat bidden.

Na Benedictus’ uitspraken over de profeet Mohammed – een citaat van een middeleeuwse Byzantijnse keizer – was het voor de AK-partijregering bijna onmogelijk geworden om achter het bezoek van de paus te staan. Eerst verklaarde de premier dat hij door een eerder gemaakte afspraak naar het buitenland moest, daarna deden de minister van buitenlandse zaken en de ene na de andere minister hetzelfde.

Uiteindelijk heeft premier Erdogan ingezien dat hij als ’de man die de twee beschavingen tot elkaar zegt te willen brengen’ het niet kon maken om verstek te laten gaan. Hij ontving de paus op het vliegveld in Ankara. Dat was een belangrijk diplomatiek gebaar.

De paus maakte op zijn beurt op de eerste dag van zijn bezoek gebaren van goede wil richting Turkije. Excuses voor zijn omstreden uitspraken over de islam die niets goeds had gebracht, maakte hij daarbij niet.

Volgens Erdogan heeft de paus gezegd voorstander te zijn van de toetreding van Turkije tot de Europese Unie; toen hij nog kardinaal Ratzinger was, sprak hij zich tegen het Turkse lidmaatschap uit. De paus bezoekt voor het eerst een moskee – de Blauwe Moskee in Istanbul.

Ondanks zijn vriendelijke en goedbedoelde gestes, gaat het de Turken alleen om het bezoek aan Aya Sofia.

Historicus en directeur van de het Topkapi-paleis Ilber Ortayli: „Paus Benedictus moet niet de fout maken om te gaan bidden in de Aya Sofia. Het gebouw is weliswaar als kerk gebouwd en na de verovering van Istanbul door de Turken als moskee gebruikt, maar sinds 1936 is het een museum. Iedereen, ook de paus, moet respect hebben voor dit besluit van de Turkse staat.”

Het bezoek aan de Aya Sofia ligt gevoelig omdat veel Turken het eigenlijk al niet kunnen verkroppen dat het grootse monument geen moskee meer is.

Zelfs de islamistische regeringen, inclusief de huidige AK-partijregering, konden het besluit uit 1936 niet terugdraaien omdat dat besluit hoogstpersoonlijk door Mustafa Kemal Atatürk, de stichter van de republiek is genomen. Aan de belangrijkste besluiten van de bijna heilige Ataturk kan men nog steeds niet tornen.

Voor de Nieuwe Moskee in de wijk Eminonu doet Serpil Gozcu haar hoofddoek af. Binnen moest ze haar haar bedekken, buiten hoeft het niet meer. Het 22-jarige meisje zegt: „Ik vind dat de paus te veel politiek bedrijft. Dat hoort niet. Een geestelijke leider zou zich enkel bezig moeten houden met het geloof. Maar Benedictus doet constant aan politiek. Het symbolische bezoek aan de Aya Sofia is een onderdeel van zijn actieve politiek leven. Hij ziet Istanbul nog steeds als Constantinopel dat in zijn ogen eigenlijk christelijk zou moeten zijn. Mocht hij daar ook gaan bidden, dan is zijn doel helemaal overduidelijk.”

Even verderop, op de Galatabrug, zijn tientallen mannen aan het vissen. De sardientjes vullen de emmers op deze koude namiddag. Vijfhonderd meter verderop vertoont de Aya Sofia op een heuveltje al haar pracht. Een van de mannen die weinig geluk heeft met de vissen zegt: „Laat die man toch bidden in de Aya Sofia. Turken moeten blij zijn dat hij naar ons land komt. In zijn kielzog zullen duizenden katholieken als toeristen naar ons land komen. Ik snap niet waarom zoveel mensen zich druk maken om een eventueel gebed in dat gebouw.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden