Paus wil nu leren van Nederlands antwoord op crisis en neergang

ROME - Aan het graf van Paulus zijn de Nederlandse bisschoppen gisteren hun vijfjaarlijkse bezoek aan Rome begonnen. Paulus, die de 'veertig-min-een' slagen kreeg, schipbreuk leed, die spot en hoon kreeg en twist en tweedracht bestreed onder zijn dwaze Galaten, ongezeglijke Korinthiërs en waar al niet.

Als er iemand in het hemels hof begrijpt dat bisschop zijn in Nederland niet makkelijk is, dan Paulus wel. In de Paulus-buiten-de-Muren blijft de galm van het door tien bisschoppen gezongen Kyrie eleison secondenlang in de enorme lege ruimte hangen. Bisschop dr. J. B. Möller zal er de volgende keer niet meer bij zijn, maar nu houdt hij zijn jongere collega's Paulus ten voorbeeld, in wie het heilig vuur te midden van de tegenslag nooit doofde.

Maar na een uurtje is dit spiritueel beladen onderdeel voorbij. Een bezoek Ad limina is voor bisschoppen grotendeels een week van nuchtere vergader-ontmoetingen met een twintigtal afdelingen van de Vaticaanse curie. Met het oog daarop, maar ook voor zichzelf en het thuisfront hebben de Nederlandse bisschoppen - net als vijf jaar geleden - een rapport opgesteld van de situatie van hun kerk, wat er gaande was en is, enig statistisch materiaal en de prioriteiten die zij nu stellen. In veertig pagina's staat het bij elkaar, voortbordurend op het hoofdthema van toen: evangelisatie en dialoog.

Op 2 april jl. was het rapport af. Dat wil zeggen dat twee belangrijke gebeurtenissen van daarna niet meer zijn meegenomen: de verkiezingen, met vijf zetels verlies voor het CDA, en het M & M-huwelijk. Maar beide thema's scoren niettemin toch al hoog op de zorgenlijst: secularisering enerzijds en desinteresse voor de kerkelijke regels, pover bewustzijn van sacramenten en bijgevolg subjectivering van de waarheid anderzijds.

Andere kernpunten uit het rapport:

- Het onderlinge vertrouwensklimaat binnen de rk kerk is zeker verbeterd, maar de geloofsverschillen zijn nog onaanvaardbaar groot. De relatie met de (progressieve) Acht-meibeweging is minder gespannen, maar het is een vergrijsde club, meer nog dan het (behoudende) Contact Rooms Katholieken. Wat de jongeren betreft: er worden er maar weinigen echt bereikt, een getal van 40 000 wordt genoemd, maar zij geven “frisse periodieken” uit.

- Er is een duidelijke diakonale opleving. Het rapport meldt met name de actie tegen de armoede, waarbij de eer gaat naar de Raad van kerken en niet wordt geclaimd voor de succesvolle presentator uit de eigen kring, bisschop Muskens.

- Aan de Raad van kerken willen de bisschoppen overigens ook sleutelen. Het one church, two votes principe dat nu geldt, moet worden verlaten voor een vorm waarin de grootte van de kerk meetelt. Ook is de wens dat de Raad in zijn statuut een geloof in de Drie-eenheid onderschrijft.

- De bisschoppen zien voor zichzelf en hun gelovigen een belangrijke rol in het maatschappelijk debat over waarden en normen. Zij noemen de 24-uurseconomie, abortus en euthanasie, embryo-gebruik, homohuwelijk, drugs.

Tegenover de haast, consumptie, roes willen zij ruimte voor stilte, soberheid en trouw. Zij menen dat de inbreng van de kerk(en) wel wordt gerespecteerd, maar ze twijfelen of die erg serieus wordt genomen. Als een probleem signaleren de bisschoppen de toch wat moeizame relatie tot de intellectuelen en het gebrek aan krachtig kader van hoog niveau.

- De katholieke identiteit - KRO, katholieke school - staat onder druk, vooral vanwege door de overheid en economie gewenste schaalvergroting. Maar breder nog vragen de bisschoppen zich af hoe zij enerzijds de eigen identiteit en herkenbaarheid in de kerk kunnen versterken, de vaagheid bestrijden en anderzijds openheid en respect voor de overtuiging van anderen kunnen bevorderen. Zij willen in elk geval de “als tolerantie verhulde onbetrokkenheid” doorbreken.

- Evangelisatie naar binnen en naar buiten, catechisatie, spiritualiteit, een beleid met gebruik van de nieuwe media, plannen en veel verlangens, die overigens worden getemperd doordat nog niet op elk vlak landelijke overeenstemming is bereikt. Ook tekent zich een gestage vermindering van de financiële armslag af, door minder subsidies (monumenten) en ook door het grotere beroep op sociale hulp.

- Met erkenning van wat het liberale denken voor cultuur en samenleving heeft gebracht blijft de toon kritisch jegens een maatschappij waarin de individu steeds meer aan zichzelf is overgelaten, waar alles tegelijk mogelijk en onmogelijk lijkt, waarheid wordt bepaald door opiniepeilingen en mode, en het evenwicht tussen zelfredzaamheid en zorg voor elkaar zoek is.

“Soms dromen wij van een gemeenschap die de polarisatie achter zich heeft gelaten en dat zij aantrekkingskracht op buitenstaanders uitoefent”, aldus het rapport in een schaars moment van vervoering.

Volgens de ritus van het 'Ad limina'-bezoek zijn alle bisschoppen persoonlijk door de paus ontvangen. Na afloop meldde de een na de ander dat de 78-jarige kerkleider lichamelijk veel heeft ingeleverd, maar geestelijk alert en ongebroken is. Hij zou een grote interesse aan de dag leggen voor de manier waarop de rk kerk in Nederland met de crisis en de neergang omgaat, nu dit land niet het lelijk eendje van de kerk is, maar veeleer de eerste in een brede religieus-culturele omslag. Later deze week staat voor de paus een bezoek aan Oostenrijk op het program, een vanouds katholiek land waar de neergang zich in een recordtempo aan het voltrekken is.

Het Nederlandse bisschoppencollege is sinds de vorige keer, in januari 1993, ingrijpend veranderd: een smaakmaker als Bür weg, Gijsen en Ernst weg. Met vooral Muskens erbij is ook nieuwe smaak toegevoegd. Voor het eerst schuift ook drs. Anton Hurkmans aan in de kring, net benoemd tot bisschop van Den Bosch, zij het nog niet in functie. Over vijf jaar zal het gezelschap opnieuw veranderd zijn, zonder Ter Schure en Möller en zonder Lescrauwaet, de knapste van dit klasje.

Wat niet zal veranderen is de behoefte om bij deze gelegenheid naar de San Paulo te tijgen en hem toe te galmen met zijn eigen woorden: Had jij het moeilijk? We spreken als dwazen - maar wij nog meer. (2 Korinthiërs 11)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden