Paus weerstaat druk van Libanese moslims

BEIROET, zondag - Met parasols, tuinstoelen en koelboxen zijn christenen uit heel Libanon naar het centrum van Beiroet getrokken om er op het Plein van de Martelaren de pausmis bij te wonen. Al zal de 76-jarige rooms-katholieke kerkvorst enkel op een stoel gaan zitten en verder niks zeggen, men zal niet teleurgesteld zijn. Het feit alleen al dat Johannes Paulus II uit Rome naar hen toe is gekomen, maakt alles goed.

Bijna 300 000 christenen, meer dan de organisatoren hebben verwacht, staan in de hete middagzon met misboekjes, vlaggen en spandoeken te zwaaien. Ze zijn op de slotdag van het tweedaagse pausbezoek aan de Libanese hoofdstad en masse naar deze symbolische plek gekomen, vlak bij de beruchte 'groene lijn' waar christelijke en moslimstrijders elkaar jaren verbitterd bestreden.

Kerkdiensten zijn vandaag afgelast, zodat de rest van het land ongestoord de mis kan volgen via de TV. Het publiek scandeert 'John Paul Two, we love you', en beginnen alvast met 'Er is er een jarig', vanwege de komende verjaardag van de paus.

“Libanon is een bijbels land. Jullie waren een van de eerste landen die het goede nieuws hoorden van de Opstanding van Jezus Christus,” zegt een opmerkelijk fitte paus. Als hij het heeft over de vrijheid van het volk, en de waardigheid, begint het publiek hard te klappen. Hier zijn ze voor gekomen. Eindelijk een christelijke leider, bekend in de westerse wereld, die de aandacht vestigt op hun zaak en die hen poogt te bemoedigen: “Uw aanwezigheid is een teken dat Libanon een vrij en onafhankelijk land zal worden”.

Want de christenen in Libanon, de meest actieve christelijke gemeenschap binnen de Arabische wereld, en een van de grootste, zijn niet gelukkig met hun lot. In feite zijn ze de verliezers van de vijftien jaar durende burgeroorlog (1976-1990) in een land dat ooit een toonbeeld was van harmonieus samenleven tussen christenen en moslims. Als gevolg van die oorlog zijn de christenen hun politieke overmacht, maatschappelijke voorkeurspositie en financieel-economische welvaart kwijtgeraakt.

Hadden ze voorheen de meerderheid in het parlement, en was het de president - traditioneel een christen - die de beslissingen nam, nu zijn de zaken drastisch veranderd. De parlementszetels worden gelijkelijk verdeeld tussen christenen en moslims, en de president, nog steeds een christen, heeft het merendeel van zijn bevoegdheden moeten afstaan aan de minister-president, een moslim. Geld gaat niet uitsluitend meer naar de christelijke gebieden, maar ook naar de andere regio's. Je zou kunnen zeggen dat de rollen eerlijker zijn verdeeld, maar wat de christenen betreft zijn ze omgedraaid; zij worden nu door moslims geregeerd.

Het feit dat ze ook hun demografische overmacht hebben moeten afstaan - slechts 45 procent van de ruim vier miljoen Libanezen is christen - maakt hun positie nog minder florisant. Daarbij heeft de christelijke gemeenschap ook geen stem meer, want alle leiders zijn weg. Eén zit er in de gevangenis wegens politieke moordaanslagen (Geagea), twee zijn vermoord tijdens de burgeroorlog (Gemayel en Chamoun) en één is verbannen (Aoun).

Fundamentalisme

Het opkomende fundamentalisme in veel Arabische landen is ook al niet hoopgevend voor de Libanese christenen. Ze voelen zich niet meer op hun gemak in hun land, en worden sinds 1990 in feite door iedereen genegeerd. Het feit dat er zo'n 40 000 Syrische soldaten in Libanon zitten, die meer tegen de moslims aanleunen dan dat ze naar de christenen kijken, maakt het er allemaal niet beter op.

Het dragen van een kruisje is in Libanon dan ook niet een teken van geloof maar een strijdgebaar. “Wij waren schapen zonder herder”, vertelt een priester die de pausmis bijwoont. En wijzend op de bejaarde man in het wit: “Maar nu is onze herder gekomen”.

Ofschoon de paus er in zijn preek de nadruk op legt dat Libanon het voorbeeld is van een maatschappij waar verschillende geloofsgemeenschappen in vrede met en naast elkaar kunnen leven en werken, is het duidelijk dat die vrede oppervlakkig is.

Christenen praten minderwaardig over moslims, en moslims begrijpen even weinig van de christenen. En al wordt er tussen beide bevolkingsgroepen niet meer gevochten, tijdens gewone ruzies komt de religie nog steeds snel om de hoek kijken. Er vinden weinig gemengde huwelijken plaats, en men woont ook nog sterk gescheiden: de christenen in Oost-, de moslims in West-Beiroet.

Het pausbezoek heeft de christenen even uit de schaduw gehaald, maar het zal niet lang duren voordat de euforie weer vervaagt.

(AFP,DPA, Reuter, KNA) - Van moslimzijde is er de afgelopen dagen alles aan gedaan het bezoek van Johannes Paulus voor eigen politieke doeleinden te gebruiken. Zo beschouwden de Syriërs het als een de facto erkenning van hun macht in het land en liet zelfs de geestelijke leider van de Hezbollah, sjeik Mohammed Hussein Fadlallah weten: “Ook voor ons is Christus een profeet”. Meer gematigde moslimleiders, zondag prominent bij de mis aanwezig, zagen in het pleidooi van de paus voor een onafhankelijk Libanon een oproep aan Israël zich uit Zuid-Libanon terug te trekken.

Ten onrechte, want Johannes Paulus II heeft de druk van Libanese moslimleiders weerstaan om zich openlijk tegen de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon uit te spreken. Tijdens zijn bezoek vermeed hij zorgvuldig Israël en Syrië bij name te noemen.

Moslimleiders hadden zaterdag de hulp van de paus ingeroepen bij de toepassing van resolutie 425 van de VN-Veiligheidsraad. Daarin wordt Israël opgedragen zich terug te trekken uit de zogeheten veiligheidszone in het zuiden van Libanon. Israël heeft daar 2000 militairen gestationeerd als buffer tegen activiteiten van islamitische guerillastrijders.

Het slotdocument van de Libanese bisschoppensynode, dat de paus gisteren presenteerde, noemt Israël en Syrië niet. De bisschoppen hadden eind 1995 beide landen opgeroepen hun troepen uit Libanon terug te trekken. De oproep van de Syrische bisschoppen die ook de schending van de mensenrechten hekelde, leidde toen tot scherpe reacties van moslimzijde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden