Paus Franciscus spreekt een andere taal dan Eijk

Niet andere regels, maar een andere benadering, dat is de vernieuwing die paus Franciscus voorstaat, volgens Jan-Willem Wits. Een lijn die kardinaal Eijk niet lijkt te volgen.

Met zijn postsynodale exhortatie 'Amoris Laetitia' heeft paus Franciscus pastorale prudentie tot de nieuwe norm verheven. De leer van de kerk over huwelijk en gezin kan alleen binnen concrete menselijke situaties beleefd en begrepen worden. Een kerk die enkel morele voorschriften op tafel legt, voert het verkeerde gesprek, stelt de paus.

De uitkomst van twee jaar discussie was voor sommigen teleurstellend. Zij hadden hun hoop gesteld op een veranderingsgezinde paus die de verkeersborden uit het verleden om zou draaien door homoseksuelen zonder voorbehoud welkom te heten en hertrouwde gescheidenen niet langer van de communie te weren. Dat de paus niet aan die verwachting tegemoet komt, is niettemin een verkeerde conclusie.

Wat Franciscus voor ogen heeft, is een volledig andere taal waardoor het spreken van de kerk niet langer door normen wordt gedomineerd maar de onderliggende waarden centraal stelt. Het vervangen van oude door nieuwe normen zou meer van hetzelfde zijn.

De kerkelijke visie op het 'onverbrekelijke' huwelijk bijvoorbeeld heeft niet als doel scheidingen te verbieden, maar wil appelleren aan het universele verlangen - ook van mensen in deze tijd - naar een duurzame relatie. Ook rondom seksualiteit is de centrale vraag niet of een condoom bij het vrijen is toegestaan, maar hoe een liefdesrelatie vruchtbaar kan zijn voor anderen door meer te omvatten dan wederzijdse behoeftenbevrediging. De kerk moet volgens de paus maar eens ophouden om zich als geslachtsverkeersleider te presenteren.

De conclusie van kardinaal Eijk dat de exhortatie nog steeds geen ruimte biedt aan hertrouwden om de communie te ontvangen, gaf blijk van de normatieve lezing waar de paus nu juist van af wil. De geest van het document was bij de Utrechtse kardinaal al uitgedoofd nog voordat hij de laatste bladzij had omgedraaid.

De pastorale ruimte die de paus biedt, wordt door Eijk dan ook beleefd teruggegeven. Eijk schaart zich daarmee onder de conservatieve kardinalen die balen dat zij deze 'kleine Argentijn' tot het hoogste ambt hebben verkozen.

Dat paus Franciscus genoeg heeft van hardliners zoals Eijk, bleek uit de benoeming van Gerard de Korte tot de nieuwe bisschop van 's-Hertogenbosch. Aanvankelijk werd De Korte door de vorige paus op een zijspoor gezet en verbannen naar het diasporabisdom Groningen-Leeuwarden. Wim Eijk kreeg het mandaat om over de kerkprovincie te regeren maar dat lijkt Franciscus nu te corrigeren met de benoeming van De Korte tot herder van het grootste Nederlandse bisdom. De enige bisschop die het aandurfde om publiekelijk kritiek te uiten op kardinaal Eijk heeft daarvoor nu de pauselijke erkenning gekregen.

Ook het voortdurende pleidooi van De Korte voor een inclusieve en brede kerk, die de leer niet loslaat maar voor ieder mens een bemoedigende bondgenoot wil zijn, sluit naadloos aan bij de missie van Franciscus. Eijk ziet dat als een heilloze weg.

De katholieke kerk in Nederland gaat een spannende tijd tegemoet. Eijk treedt binnenkort terug als voorzitter van de Bisschoppenconferentie. De andere Nederlandse bisschoppen zullen daarom hun knopen moeten tellen. Blijven zij loyaal aan een kardinaal die nauwelijks verheelt de huidige paus als een populistische nieuwlichter te beschouwen? Of gaan zij mee met de pastorale koers van paus Franciscus en zijn belangrijkste protegé in de Lage Landen? Het laatste zou een zegen zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden