Analyse

Paus Franciscus: eenvoudig, conservatief en niet onomstreden

Paus Franciscus. Beeld epa
Paus Franciscus.Beeld epa

'De man die nooit lacht', noemen ze hem soms in zijn thuisland. Maar dat deed kardinaal Jorge Bergoglio gisteravond nu juist wel. Toch is de nieuwe paus niet onomstreden. Zo wordt hij beticht van betrokkenheid bij de militaire dictatuur in Argentinië.

Op het balkon van de Sint-Pieter in Rome werd hij gepresenteerd als nieuwe paus. Bergoglio (1936, Argentijn van Italiaanse komaf) koos als naam Franciscus.

De keuze voor de aartsbisschop van Buenos Aires betekent dat er voor het eerst sinds de achtste eeuw een niet-Europese paus aan het hoofd van de wereldwijde rooms-katholieke kerk staat. Franciscus is de eerste paus ooit uit Latijns-Amerika, het continent waar bijna 40 procent van alle katholieken woont.

Opmerkelijk, want Jezuïeten hebben een afkeer van macht
Minstens zo verrassend als de keus voor een niet-Europeaan is de keus voor een Jezuïet als Bergoglio. De orde van de Jezuïeten staat juist bekend om haar afkeer van macht. Bergoglio weigerde ooit voorzitter van de Argentijnse bisschoppenconferentie te worden.

Franciscus, zoon van een spoorwegarbeider, heeft de reputatie dat hij eenvoudig, sociaal betrokken en conservatief is. Zijn eenvoud toonde hij door in Buenos Aires per bus te reizen en niet in een auto met chauffeur. Verder woonde hij niet in het aartsbisschoppelijk paleis maar in een appartement, waar hij voor zichzelf kookte.

Zijn sociale betrokkenheid bleek tijdens de grote economische crisis in Argentinië toen hij zich het lot aantrok van de armsten.

Franciscus haalde fel uit naar abortus en het homohuwelijk
Maar Bergoglio heeft ook een conservatief gezicht. Toen zijn thuisland als eerste in Latijns-Amerika het homohuwelijk instelde, sprak Bergoglio van een 'project van de duivel'. Hij kwam toen in botsing met de Argentijnse president Cristina Kirchner. Ook tegen abortus heeft Franciscus zich duidelijk uitgesproken. Hij ziet het als een teken van 'egoïsme, individualisme en gemakzucht'.

Daarnaast is Bergoglio politiek niet onomstreden. Hij heeft van verschillende kanten het verwijt gekregen dat hij onvoldoende afstand heeft gehouden van de militaire dictatuur die van 1976 tot 1983 Argentinië overheerste. In 2005 diende een mensenrechtenadvocaat een aanklacht in tegen Bergoglio, omdat hij in de jaren zeventig betrokken zou zijn geweest bij de verdwijning van twee jezuïeten. Een woorvoerder van Bergoglio ontkende die beschuldigingen heftig.

In 2005 lag hij al nek aan nek met Benedictus
De nieuwe paus is geen onbekende in Rome. Bij het vorige conclaaf, zo bleek achteraf, was hij in een nek-aan-nekrace verwikkeld met Joseph Ratzinger, die toen gekozen werd. Hij was lid van diverse Vaticaanse organen maar nooit beroepsbestuurder in Rome.

Dat kan hem voor zijn collega-kardinalen tot een geschikte paus hebben gemaakt: hij weet hoe de Vaticaanse bureaucratie werkt, maar heeft er voldoende afstand van om er - na schandalen over corruptie en uitgelekte documenten - de bezem door te halen.

Al te grote kerkelijke veranderingen hoeven we van Franciscus, die mogelijk dinsdag wordt geïnstalleerd, vermoedelijk niet te wachten. Maar een vriendelijke lach op het juiste moment kan velen al goed doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden