Paus doet pijn en dat is juist goed

Paus Franciscus, deze week in de VS, haalt mensen voortdurend uit hun comfortzone. Toch is hij ongekend populair, stelt Paul van Geest.

In de weken vóór zijn bezoek aan de VS werd er in bijna alle grote kranten van Amerika gewezen op de populariteit van paus Franciscus. Alom geprezen om zijn authenticiteit als christen en om de eenvoud die hij als kerkvorst en wereldleider betoont, waren zijn populariteistcijfers ongekend hoog, zelfs hoger dan toen hij door Times tot person of the year werd gekozen. De leden van de Senaat en het Huis van Afgevaardigden, tezamen het Congres genoemd, kregen zelfs de opdracht om rustig op hun stoel te blijven zitten wanneer de paus zijn opwachting zou maken in hun buitengewone vergadering op 24 september. Deze vergadering was een unicum overigens, mogelijk te herleiden tot juist zijn populariteit. Nog nooit sprak een paus, een religieuze leider, het Congres toe.

undefined

Sociaal onrecht

Eigenlijk is deze uitzonderlijke populariteit onbegrijpelijk. Als iemand namelijk consequent mensen uit hun comfortzone haalt, dan is het paus Franciscus. Zijn eigen curieprelaten betichtte hij tijdens zijn laatste kersttoespraak van een versteende, carrièrebeluste en al te bureaucratische instelling. Republikeinse politici - ook praktiserende katholieken als bijvoorbeeld gouverneur en presidentskandidaat Jeb Bush - raken onthutst door de paus. In felle bewoordingen veroordeelde Franciscus de gevolgen van het kapitalisme. In Bolivia hekelde hij de geldzucht waardoor het bewustzijn teloorgaat dat het gemeenschappelijk welzijn (bonum commune) doel van alle handelen moet zijn. En in zijn recente encycliek 'Laudato si' bleek hij het schrijnend te vinden dat de klimaatveranderingen mede veroorzaakt worden door de ongebreidelde behoefte van mensen in de rijke landen aan consumeren. Klimaatverandering werkt voor hem sociale onrechtvaardigheid in de hand. Energie wordt immers schaarser, duurder en daarom slechts betaalbaar voor de rijke landen. Omdat de paus economie en ecologie in een verband plaatste, schreef de katholieke republikein Paul Gosar het bezoek van de paus aan het Congres te willen boycotten. De paus moest zich maar aan standaard christelijke theologie houden. Dat de mens verantwoordelijk is voor klimaatverandering staat immers lang niet vast, aldus Gosar.

Maar ook de democraten in de VS worden door Franciscus uit hun comfortzone getrokken. Zijn streven naar een wetgeving en politieke besluitvorming waarin de waardigheid van de mens vanaf het begin van de conceptie tot aan de natuurlijke dood geëerbiedigd is, verwoordt de paus altijd heel helder. Deze gedachte wordt niet door alle democraten gedragen. Zij voelen zich niet zelden ongemakkelijk door uitlatingen van de paus, zeker als zij zichzelf tot een kerkgenootschap bekennen.

Zijn populariteit, zijn jezuïtische vermogen mensen uit hun comfortzone te halen én de ongebruikelijke plaats - het Congres: toch een politieke arena - maakte dat de toespraak van paus Franciscus zowel met enthousiasme als met ingehouden adem werd gevolgd in Amerika. De jezuïet en Harvard-hoogleraar Francis Clooney en John Carr van Georgetown University waren zeer verbaasd dat de paus dit aandurfde, temeer omdat Franciscus zich aantoonbaar meer op zijn gemak heeft betoond in de slums van Argentinië dan in de corridors van de macht.

undefined

Wapenhandel

De paus haalde zowel de republikeinen als de democraten uit hun comfortzone. Allemaal tegelijk. Confronterend was hij omdat hij de onvervreemdbare menselijke waardigheid als reden formuleerde voor de mondiale afschaffing van de doodstraf. Confronterend was hij omdat hij de stilte rond de winstgevende maar dood-brengende wapenhandel beschamend noemde. Confronterend was hij omdat hij de droom van Martin Luther King en Dorothy Day over de volledige burgerrechten voor iedere Amerikaan in verband bracht met de rechten van de vluchtelingen, die, conform de Gulden Regel, geholpen willen worden zoals wij in hun situatie geholpen zouden willen worden. Confronterend was hij ten slotte omdat hij met een verwijzing naar de activistische theoloog Thomas Merton uit Kentucky het inzicht in de eigen slechte drijfveren en de echte dialoog als oorzaak van het herstel van de vrede te berde bracht.

Dat de paus niettemin zo populair blijft, is te herleiden tot wat hij na zijn toespraak op Capitol Hill deed. Hij dronk geen glas en deed geen plas met de machthebbers, maar ging eten in de Sint-Patricksparochie met dak- en thuislozen. De paus lijkt op een arts die pijn doet, maar de wereld hiermee oprecht van kwalen wil genezen. Dat maakt een arts goed en populair.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden