Paus brengt christenen, joden en moslims bijeen

Paus Franciscus bidt bij de Klaagmuur. Beeld getty

Waar diplomatie en geweld niet meer helpen, kan paus Franciscus een bijdrage leveren, meent theoloog Marcel Poorthuis.

Het bezoek van paus Franciscus betrof drie landen: Israël, Palestina en Jordanië. Dit laatste land werpt zich op als vredestichter in het Midden-Oosten en wil een tolerant beleid voeren ten opzichte van religieuze minderheden. De positie van de Arabische christenen in het Midden-Oosten is complex. Ze voelen er niets voor om het Westen als bondgenoot te krijgen tegen zoiets als het moslimfundamentalisme. Daarmee zou hun positie als loyale Arabieren worden geschaad. Toch weten ze heel goed welke dreiging christenen boven het hoofd hangt als het moslimfundamentalisme de politieke macht krijgt en pan-Arabisme plaats maakt voor pan-Islamisme. Palestijnse christenen vermijden dat probleem echter liever óók, omdat Israël er politiek munt uit kan slaan. Voeg hierbij nog dat de verhouding van de orthodoxe christenen tot Rome 50 jaar na de ontmoeting tussen Athenagoras en paus Paulus VI wel is verbeterd, maar toch nogal gespannen is en het is duidelijk dat paus Franciscus een uiterst delicate tocht heeft volbracht.

De paus begon in Jordanië, waar Johannes de Doper, voor moslims Jachja al-nabi, Christus heeft gedoopt. Mozes overschouwde vanaf de Jordaanse berg Nebo het beloofde land, dat hij nooit zou betreden. De eucharistieviering was een hommage aan alle christenen in het Midden-Oosten. Door een bezoek aan een Palestijns vluchtelingenkamp werd hun lot weer eens zichtbaar voor de wereld. Ook de Iraakse en Syrische vluchtelingen wisten zich gesteund door de paus. Koning Abdullah van Jordanië sprak tegenover de paus over de 'common ground', waarmee hij verwees naar de islamitische verklaring die het gemeenschappelijke erfgoed van christenen en moslims benadrukt. Liefde tot God en liefde tot de naaste, dat is die common ground. Heel wat protestanten kunnen daarmee trouwens beslist niet instemmen. In Nederland bleef deze verklaring vrijwel onopgemerkt.

Historisch
De entrée van de paus in het stadion van Amman leek wel een finale van het Songfestival: het enthousiasme van de Jordaniërs en het charisma van de paus sloten wonderwel op elkaar aan. De ontmoeting met de orthodoxe patriarch van Constantinopel, Bartholomeüs I was historisch: de twee leiders van kerken van Rome en Constantinopel, teruggaand op de apostelen Petrus en Andreas, herkenden elkaar als broeders in het geloof. Of Rome de belangrijkste is van de vijf steden waar een patriarch aan verbonden is moet nog worden opgelost. De meer theologische geschillen over de Drieëenheid zijn alleen voor specialisten te volgen.

Deze paus is op zijn best in gebaren, die veel meer impact hebben dan ingewikkelde theologische verklaringen. Zo was daar het unieke en niet geplande beeld van paus Franciscus biddend bij de muur die Bethlehem aan drie zijden omringt. Hiermee werd deze grimmige barrière die het dagelijks leven voor de Palestijnen ernstig belemmert, tot een nieuwe 'Klaagmuur'. Evenzo drukte de roerloze gestalte van deze paus bij de kranslegging in Yad Washem, ter herdenking van de Shoah, een bewogenheid uit die woorden niet kunnen zeggen. Het gebed met het herhaalde: 'mens, waar ben je?' was zowel aanklacht als bede om vergeving.

Subliem was ook de uitnodiging van de paus aan de presidenten Peres en Abbas voor vredesbesprekingen en gebed in het Vaticaan. Geen pretentie de oplossing te bieden, wel de wil om mensen bij elkaar te brengen. Groot gejuich klonk op uit de menigte van Palestijnen. Beide presidenten konden niet weigeren. Deze paus onderkent dat het joodse volk recht heeft op veiligheid - de veroordeling van de aanslag in Brussel kon niet actueler - maar ziet ook dat dat niet telkens als alibi kan dienen voor de nederzettingenpolitiek. In dit vastgeroeste conflict is de vrede verder weg dan ooit. Wellicht brengt zijn kwetsbare gebed om vrede een ommekeer teweeg, waar zowel diplomatie als geweld allang niet meer helpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden